Çin’de Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları İhlalleri
November 15, 2009
Çin’de fikri ve sınai mülkiyet ihlallerinin çok yaygın olduğu ve bunun çok ciddi bir sorun olduğundan bahsedilir. Çin’de iş yapan yabancı şirketler, fikri ve sınai mülkiyet hakları ihlallerini önleyici tedbirleri alıp, kendilerini, markalarını ve patentlerini koruma yoluna giderlerse muhtemel zararlarını ve risklerini en aza indirmiş olurlar.
Çin’de iş yapan bütün firmaların fikri ve sınai mülkiyet haklarının çok yüksek risk faktörüne sahip olduğunu aklınızdan çıkarmayın. En değerli varlığınız olan fikri ve sınai mülkiyet haklarının korunmasında ve uygulamasında kararlı olun, korunması için mutlaka yeterli bütçe ayırın. İş organizasyonunuzda fikri ve sınai mülkiyet haklarınızın korunmasıyla bunların ihlalleri konusundaki izleme ve araştırma seviyelerini her zaman yüksek tutun.
Ödevlerinizi Yapın
• Çin’deki muhtemel iş ortaklarınız, müşterileriniz ve tedarikçileriniz hakkında mutlaka araştırma yapın, iş ilişkisine başlamadan önce herhangi bir şekilde fikri ve sinai mülkiyet haklarınızla ilgilerinin olup olmadığını öğrenin.
• Çin’deki muhtemel iş ortaklarınız, müşterileriniz, tedarikçileriniz ve ayrıca Çin’de görevli kendi elemanlarınızla fikri ve sınai mülkiyet haklarınız, hassas bilgileriniz, çizimleriniz ve tasarımlarınız için Çin kanunlarına göre gizlilik anlaşması imzalayın. İmzalamadan önce muhtemel iş ortağınızın tavrını ve tepkisini dikkatli bir şekilde takip edin.
• İmzalayacağınız gizlilik anlaşmasında fikri ve sınai mülkiyet haklarınızla ilgili tüm detaylara yer verin, hangi haklara kimin sahip olduğuna, hangi durumlarda iş ortağınızın fikri ve sınai mülkiyet haklarınızı ne şekilde, hangi süreler içerisinde, nasıl kullanabileceğini ve ayrıca istediğiniz zaman hiç bir sınırlama olmaksızın, iş ortağınızın tüm işletmelerinde fikri ve sınai mülkiyet haklarınızda ihlaller olup olmadığı konusunda inceleme ve kontroller yapabileceğinizi yazarak, karşlıklı olarak imzalayın. Eğer potansiyel iş ortağınız bu tip bir anlaşmayı imzalamaktan kaçınıyorsa veya sürüncemeye sokuyorsa, hiç düşünmeden ilişkinizi bitirin ve hemen başka bir ortak arayışına başlayın.
Tescil yoksa hiçbir hakkınız da yok demektir!
Çin’de ticari markalarınızı, patentlerinizi, vs. tescil ettirmezseniz, fikri ve sinai mülkiyet hakları konusunda korumasızsınız demektir. Bu durumda haklarınızı ihlal edecek taklitçileri ve sahtekarları hiç bir şekilde durdurma şansınız yok demektir.
• Telif hakları (Copyright) için tescil şartı olmasa da, Çin Halk Cumhuriyeti’nin de imzaladığı Bern Konvensiyonu’na göre telif haklarını almanız, olası bir ihlal durumunda mülkiyet ispatını güçlendirir.
• Patentlerinizi, faydalı modellerinizi ve tasarımlarınızı tescil ettiriniz.
• Orijinal markanızı Çin’in değişik bölgelerindeki farklı Çince okunuşlarıyla, farklı Çince karakterlerle de (Mandarin ve Kantonca) kayıt altına alın. Oluşturduğunuz Çince marka versiyonlarının Çince’de güzel anlama gelen sözcüklerden oluşması için Çin’deki marka tescil uzmanlarından destek almanız gerekir. Özellikle bu tip tescil işlemini sadece ve sadece Çin’de yaptırabilirsiniz!
Çin’deki iş ortağınıza güvenmek güzeldir, ancak durumu kontrol altında tutmak daha mantıklıdır.
Fikri ve sınai mülkiyet haklarınızın, iş ortağınızın üretim tesislerinde nasıl kullanıldığını yakından takip edin. Burada fikri ve sınai mülkiyet haklarınıza, detaylarına kimlerin ulaşabildiğini gözlemleyin. Ürünlerinizde sahteciliği engelleyici veya zorlaştırıcı teknolojiler kullanın. Sizin için üretim yapan iş ortağınızın sizin için yapılan üretimden sonra ilave bir miktar daha üretim yapmayacağından emin olarak, özellikle bu detayı yazılı anlaşmalarınızda taahüt içeren bir madde olarak not düşün. Bircok fason mal üreticisi, ünlü markalar için üretim yaptıktan sonra bir miktar, bazen normal üretimin birçok katını tüm özel etiketler, sahteciliği önleyici teknolojilerle birlikte kendi özel pazarı için kaçak olarak üretmektedir. Bunu önlemenin en caydırıcı yollarından biri Çin Halk Cumhuriyeti Gümrükleri ile işbirliği yapmaktır, özellikle Çin’in iç piyasasında ve sizin potansiyel pazarlarınızda bu tip ürünlerin satılabileceği potansiyel pazarlarda teftiş tarzında taramalar yaptırmaktır. Ticari markaları Çin’de kayıt ettirip, Çin Gümrüklerine kayıt ettirmemenin ve Çin Gümrük teşkilatıyla marka ihlalleri konusunda işbirliği yapmamanın eksik bir işlem olduğunu daha önce belirtmiştik.
Fikri ve sınai mülkiyet hakları ihlalini tespit etmeniz durumunda;
İdari Yaptırımlar
İhlaller durumunda en çok kullanılan kolay ve ucuz bir yöntemdir. Ancak marka ihlali tespiti durumda tespit edilen veya yakalanan malın müsaderesi dışında bir cezası olmaz. Marka ihlalini yapan üretici genellikle başka firma adıyla işleme devam eder. Gümrükler ile de işbirliği yaparak, fiili ihracat anında ihlal yapılan malın gümrüklerde tespit ettirilerek cezai işlem yaptırılması önerilen yollardan biridir. Maalesef bu yöntem detaylı olarak bilinmemektedir ve gözardı edilmektedir.
Cezai Yaptırımlar
Açık bir marka veya patent ihlali varsa, olayın boyutu tahmin edilenden büyük ise, takip edilecek tek yol Çin Halk Cumhuriyeti mahkemelerine başvurmaktır. Zaman alıcı bir yol olduğu açıktır, ancak marka ve patent ihlalleri yapanların en çekindikleri ve zarar gördükleri yöntemdir. Mahkeme sonunda haklı taraf olarak kabul edilirseniz, yapılan ihlalin boyutuna, ispatlayabildiğiniz zararınız ölçüsünde tazminat alarak, ihlalcileri demir parmaklıklar arkasına yollayabilirsiniz. Bu yolu seçebilmek için yanınızda ihlal olayına hakim profesyonel bir destek ve güçlü bir Çinli hukuk bürosu olması gerekmektedir.
Sonuç:
Fikri ve sınai mülkiyet hakları ihlallerini önlemek için caydırıcı olmak, caydırıcı bir imaj vermek, gerekli hukuki tedbirleri almak, işbirliği anlaşmalarında bu konuya özel olarak yer vermek problemsiz bir iş yapmanız için size elverişli bir zemin hazırlar. Marka ve patent ihlalleri olması durumunda, kanuni haklarınızı korumak amacıyla atacağınız adımlar ilgili sektörlerde çok kısa bir sürede haber veya dedikodu olarak yayılmaktadır. Kanuni hakları korunan ve takip edilen firmaların ürünlerinin başkaları tarafından taklit edilmesi ve marka ihlalleri konusunda azalmalar, hatta bunların tamamen ortadan kalktığı gözlemlenmektedir. Siz hakkınızı korumazsanız, hiç bir şekilde markanızın taklit edildiğinden yakınmaya hakkınız olamaz. Çin Halk Cumhuriyeti makamları, fikri ve sinai mulkiyet haklarının korunması için her türlü desteği vermektedir.
1-10-100 Kuralına Dikkat !
July 16, 2009
Farklı sektörlerdeki çeşitli çalışmalar ve deneyimler göstermiştir ki, ürün geliştirme, imalat ve teslimat için maliyet – zaman ilişkisi 1-10-100 şeklindedir. Oluşabilecek bir hatanın telafisi, üretimde anlaşılırsa ürün geliştirme aşamasındaki maliyet ve zamandan oluşacak zararın 10 katıdır, aynı şekilde müşteriye teslim edilmiş üründe tespit edilmiş hatanın telafisi ürün geliştirme aşamasındaki maliyet ve zaman kaybı olarak 100 katı fazladır.
Hatalar ve problemler ne kadar erken tespit edilir ve de ne kadar erken çözülürse o kadar iyidir. Her zaman alıcı ve satıcı için para ve zaman tasarrufu sağlayarak, zorlu hukuki yollara gidilmesini, yıllarca sürebilecek uzun çözümsüz beklemeleri, hayal kırıklıklarını ortadan kaldırır.
Kontrol Çeşitleri: Ham maddeyi ürüne dönüştüren bir fabrika için kalite kontrol modelini basite indirgeyelim. Eğer fabrikanın alt üreticileri varsa bu model onlar için de uygulanmalıdır.
Üretim Öncesi Kontrol:
En temel ve önemli kontrollerden biridir. Eğer hammadde veya üründe kullanılacak parçaları üreticinin alımı aşamasında kontrol ederseniz birçok riski ortadan kaldırırsınız. Ucuz hammadde alımı üreticinin kar marjını arttırır dolayısıyla birçok üretici mal satış anlaşmalarını gözerdi ederek böyle bir yola başvurabilmektedir. Üretim öncesi kontrolü, eğer üretim hattındaki teknisyenlerin veya isçilerin sizin üretiminizin detaylarını bilmemeleri, eksik bilmeleri veya yanlış bilmelerinden şüphelendiğiniz durumlar için de iyi bir fikirdir. Bir riski daha yok etmiş olursunuz. Esas üretim başlamadan önce, mevcut üretim şartlarında çıkan ürünü görmüş olursunuz, varsa hatalar ve eksiklikler en başta düzeltilebilir, kalitenin yükseltilmesi için en başta müdahale etmiş, fabrikaya da yardım etmiş olursunuz.
Üretim Süresince Kontrol:
Tüm üretimin ortalama kalitesinden emin olmanız için en başta yaptığınız ilk ürünlerin kontrolü yeterli değildir, iyi bir fikir edinebilmek için üretimin en az % 30′luk bir kısmının tamamlanmasını görmek gerekir. Bu aşamada yapılacak kontrolün şu faydaları vardır;
- Kalite ile ilgili konulardan haberdar olursunuz, problemleri düzeltici hareketleri çok geç kalmadan yapabilirsiniz.
- Üreticinizle karşılıklı konuşarak üretimle ilgili neyi kabul ettiğini, neyi etmediğini görürsünüz.
- Malın üretilen bölümünün üretim süresi size, tüm üretim süresi için çok hassas bir tarih verir.
Son Kontrol (Yükleme öncesi):
Birçok müşteri için paketlenmiş, % 100 hazır malın kontrolü standart ve tek kalite kontrol yöntemidir. Kalite kontrol uzmanı bütün detayları inceleyerek, malın miktarını sayarak, paketleme seklini kontrol ederek bu işlemi tamamlar. Son kontroller hemen yükleme öncesi genellikle bir koşuşturma şeklinde geçer ve aceleyle yapılır. Yükleme gecikmelerine sebebiyet vermemek için kontrolden sorumlu uzmanlar genellikle malın % 80′inin paketlenmesi tamamlanınca bu kontrolü gerçekleştirirler, geri kalan üretimin kalitesi tam bir soru işaretidir. Son kontrol, sadece aynı üreticiden defalarca yüklenmiş bir ürünün kalite kontrolü için uygun olabilir. Bunun dışındaki durumlarda kesinlikle önceki kalite kontrol yöntemleri uygulanmalıdır.
Son kontrollerin bir de bilinmeyen diğer tarafı vardır. Kontrol uzmanı genellikle bir polis edasıyla kontrolü gerçekleştirir, sürenin ve kontrolün yeterli olmayacağını bildiği için en alttaki kolileri açtırıp, gizlenmiş olabileceğini düşündüğü hatalı ürünleri rastgele bulmaya çalışır. Üreticiler, bütün üretim tamamlandıktan ve belki de hatası tamir edilemeyecek bir aşamadaki ürünün son dakika reddinden çok korkarlar.
Alıcılar da son dakika kontrollerinde çıkacak en ufak bir hatada ürünün tamamını reddederek fiyattan indirim isterler. Rüşvet mekanizması en çok bu durumda devreye girer, birçok üretici malın bu şekilde yüklenmesi ve mal bedelinin tamamen alınabilmesi için kontrol görevlisine rüşvet teklifini yapar. Birçok üretici, üretimin her anından haberdar olacak ve her şeyi kontrol altında tutacak kadar organize değildir. Genellikle hatalı ürünleri ve problemleri ilk defa kalite kontrol uzmanının bulup, göstermesi ile fark ederler. Dolayısıyla üretim öncesi veya üretim sırasında kalite kontrolü yaparak üreticilere de yardımcı olunmuş olunur.
Konteynere Yüklemede Gözetim:
Genellikle müşteriler, üreticilerden doğru malı, doğru miktarda, istenilen yükleme planına göre konteynere yüklenmesini isterler. Bu gözetim işlemi genellikle son kontrolün hemen akabinde, aynı kontrol uzmanı tarafından yapılır. Fakat son kontrolden farklı bir hizmettir, iki adımdan oluşur.
- Koli veya paket sayısının doğruluğu, iç ambalajlardaki adetlerin yine bir kaç koli açılarak paketleme listesindeki detaylarla aynı olması kontrol edilir.
- Koli veya paketlerin konteynere veya taşıyıcı kamyona zarar görmeden, istenilen sıra ve düzen içinde yerleştirilmesi çok önem arz eder.
Önemli Noktalar:
Kalite problemleri daha çok yanlış anlaşılmadan, ilgili lisana ve teknik konulara vakıf olamayan, yetersiz kalifikasyona sahip elemanlardan kaynaklanmaktadır. Müşteriler, ürünün ve paketlemenin tüm gerekliliklerini çok detaylı olarak hazırlamalıdırlar. Eğer mümkün ise, özelikle tüm siparişlerde ürün ve yükleme detayları Çinceye tercüme edilerek (üretim hattındaki teknisyenler için), kontrata da detaylı olarak yazılarak yanlış anlama riskleri ortadan kaldırılmalıdır. Kontrol anında ilgili kontrol uzmanı bu bilgileri tek tek kullanarak en sağlıklı kontrolü yapacaktır. Dolayısıyla detaylı ürün ve paketleme bilgileri, üreticinizle sonu belli olmayan çözüm ve zararın telafisi toplantı ve görüşmelerine yer bırakmamak için gereklidir. Bu şekilde iki taraf da öngörülemeyen zararlardan kaçınmış olurlar.
Yeni Ekonomik Koşullarda Çin Fabrikaları
May 16, 2009
ÇİN geçen sene %10’un üstünde büyüdü. Bu yıl ise en iyimser beklentilere göre %8 büyüyecek. İhracat son 6 aydır gerilerken, pek çok endüstride %60’a varan ihracat kayıpları var.
ÇİN’de Türkiye’de yaşanan kredi darboğazı yaşanmıyor. Yılın ilk 3 ayında verilen kredilerin hacmi 2008’in üstüne çıkmış durumda bulunuyor. Küçük ve orta ölçekli özel şirketlerin krediye erişimi ise pek çok değişkene bağlı olarak son derece zorlaşıyor. Ancak büyük ölçekli işletmeler ve kamu işletmelerinin kredi yoluyla finansman sıkıntısı bulunmuyor. Yerel yönetimler ve bankalar bu anlamda kredileri teşvik ediyor.
ÇİN’de kriz ile oluşan koşullar konsolidasyonu zorunlu kılıyor. Birleşmeler artıyor. Pek çok küçük fabrika büyükler tarafından yutuluyor ya da endüstri dışına itiliyor. Neticede büyük ölçekli işletmeler kaynaklara ulaşmak konusunda sıkıntı çekmiyor.
Krizle gelen yeni finansal ekonomik koşullar yeni fırsatlar da yaratıyor:
* Sağlam yapılı ve iyi yönetilen fabrikalar sipariş istiyor! Bu fabrikaları bulmak, sadece kalite açısından değil, Ticaret güvenliği açısından da önem arz ediyor.
* Kriz ortamında krediye erişim sorunu olmayan büyük ölçekli fabrikalar düşen maliyetlerini fiyatlarına yansıtıyor.
* Kriz ÇİN’de makine, araç-gereç ve fabrika almak isteyenler için bir fırsat. Fabrika ve ekipmanlar son derece düşük fiyatlarla satın alınabiliyor.
* Zor durumdaki iyi şirketler için ortaklık fırsatları eskiye nazaran çok daha cazip
* Teslim alınmayan, iptal edilen siparişlerin bıraktığı hazır mallar pek çok fabrikada mevcut, acil ürün ihtiyaçları son derece iyi fiyatlara giderilebilir. Fakat bu beraberinde spesifik üretim isteyen alıcıların, başkaları için üretilen bu elde kalmış malları kucaklarında bulma riskini de arttırıyor!
* Asgari sipariş miktarı aşağı çekiliyor. Özellikle yeni fabrikalar denemek isteyen alıcıların hareket alanı genişliyor.
* Aynı şekilde asgari ön ödeme miktarları konusunda alıcıların eli güçleniyor.
* Geçen yıla kadar işgücü sıkıntısı pek çok fabrika için bir sorundu. Teslimler ek işçi bulunamadığı için sürekli sarkıyordu. Ancak durum tersine dönmüş durumda, işgücü havuzu genişliyor. Bu da teslim sürelerini kısaltmak konusunda alıcıların elini güçlendiriyor.
Neticede, ÇİN’de pek çok üretici zor durumda ve bu fırsatlar yanında riskler de getiriyor. Pek çok üretici işçi ücretlerini bile ödeyemeyecek halde ve son derece agresif biçimde yeni müşteriler arıyor. Bu beraberinde gerçekçi olmayan ve son derece cazip teklifleri de beraberinde getiriyor. Dolayısıyla ithalatçı ve yatırımcılarımızı gerek sipariş öncesi, gerekse sonrası denetimlere özen göstermeleri konusunda uyarmak istiyoruz. Alıcıların mümkün olduğu kadar çok fabrika ziyareti gerçekleştirmesi ya da bu konuda servis ya da destek alması, her aşamada denetimleri sıklaştırması ve tedarikçilerini çeşitlendirmesi gerekliliğine dikkat çekmek istiyorum.
Çin’de Ticari Riskler Artıyor
April 17, 2009
Küresel kriz Batı Dünyası’nda tüm şiddetiyle eserken, ÇİN’i de etkiliyor.Bu etkilerinden biri kendisini ÇİN şirketleri üzerinde gösteriyor.
· Öncelikle Çinli üreticilerin tedarikçilerine ödeme kabiliyetleri giderek kötüleşiyor. Bu ÇİN şirketleri ile ticaret yürüten Türk şirketleri için büyüyen bir risk faktörü oluşturuyor.
· Büyük şirketlerin krediye ulaşması kolay iken, asıl sıkıntıyı çeken küçük ve orta ölçekli şirketlere oldukça zor kredi açılıyor. Dolayısıyla Türk şirketleri alım yaptıkları firmaların bilançolarına dikkat etmek zorundalar.
· Kredi sıkıntısı çeken firmalar, tedarikçilerinden daha uzun vadeler isterlerken; bu tedarik zincirinde tıkanıklıklar yaratıyor.
· Çinli şirketlerin çoğu son 20-30 yıldır büyümeye programlandılar ve benzer bir düşüş yaşamadılar. Bu yüzden gerekli tecrübe ve yönetim modellerinden yoksun işletme yöneticileri krize karşı önlemler almakta güçlük çekiyor. Düşen satışlar ve geciken ödemeler Çinli şirketleri giderek zora sokuyor.
Dolayısıyla ÇİN şirketlerinin içinde bulunduğu süreçte zarar gören Türk şirketlerinin sayısı artıyor.
* Ön ödemesi yapılmış bazı mallar; şirketlerin bozulan mali durumları nedeniyle tamamlanamıyor.
* Mallar istenen kalitenin altında üretiliyor; Çinli şirket “kriz nedeniyle” açıklaması yapıyor.
* Bazı şirketler ön ödemeyi aldıktan sonra iflas ediyor ya da etmiş gibi görünüyor.
* Bize başvuran ön ödemesi karşılıksız kalmış ya da siparişi istenilen düzeyde üretilmeyen Türk şirketlerinin sayısı artıyor.
Neticede ÇİN ile iş yapan Türk şirketlerini aşağıdaki konularda daha dikkatli olmak hususunda uyarmak gerekliliği doğuyor:
· Ticari ilişkiye başlayacakları ya da devam ettikleri şirketleri ciddi biçimde takip etmeleri
· Ödemelerde eskisine oranla çok daha dikkatli olunmalı.
· Kontratlardaki boşluk ve eksikliklerin en aza indirilmesine özen gösterilmelidir. Kusursuz bir kontrat yoktur; ancak kontratın koruyuculuk katsayısını arttırma gayreti gösterilmelidir. Kötü bir sözleşme paranızı üreticinin insafına bırakır.
Şunu özellikle vurgulamak gerekir ,
Muhtemel hataların ortaya çıkmadan önlenmesi ya da sıkıntıların en erken tespiti ithalatçıları koruyacak en kritik tedbirlerdir. Sözleşme şartlarına uygunluğu çeşitli safhalarda bizzat denetlemeyen veya Çin ve Hong Kong’da yerleşik Türk şirketlerinden gerekli servisleri almayan şirketlerin zararlarının mahkeme ya da tahkim yoluyla giderilmesi aylar, hatta yıllar alabilir.
