Çin’de Sözleşmelerin Uygulanabilirliği
January 4, 2011
Çinlilerle yapılan sözleşmelerin Çin Mahkemelerinde yaptırımı, geçerliliği olmayan kağıt parçaları olduğu görüşü yaygındır. Bu konudaki iddia sahipleri genelde iş yaparken sözleşme yapmamış ya da çok zayıf bir şekilde veya yaptırımları Çin dışında gecerli olacak sekilde hazırlanmış sözleşmelere imza atmış kişilerdir. Bu iddianın doğru olmadığı Dünya Bankasının her yıl düzenlediği ‘ Doing Business ‘ adlı raporlarda çok açık bir şekilde görülebilir. Bu raporlarda ülkelerin iş hayatının kolaylığına ve iş hayatıyla ilgili değişik konulara göre sıralanmaktadır. 2010 Yıl sonu raporunda Çin bu listede orta sıralarda (79.) bulunmaktadır (2009 Yılı sonunda 89. sırada idi). Çin’in muhtelif konulardaki sıralamaları; Ticaret veya Üretime Başlama: 151. , Yatırımcıyı Koruma: 93. (2009 Yılı sonunda 93. sırada idi) , Vergi ödeme: 114. (2009 Yılı sonunda 131. sırada idi) ve Sözleşmelerin Uygulanması: 15. sıra (2009 Yılı sonunda 18. sırada idi) şeklindedir .
Sözleşmelerin uygulanabilirliği alanında 15. sırada olması Çin’in gerçekten bu konuda dünyadaki en iyi sistemlerden birine sahip oldugunu göstermektedir, Japonya 19. sıradadır, Birleşik Krallık 23. sıradadır. Türkiye, sözleşmelerin uygulanması sıralamasında 26. sırada bulunmaktadır. Hindistan’ın durumuna bakarsak, Hindistan sözleşmelerin uygulanabilirliği sıralamasında 183 ülke içerisinde 182. sıradadır. Değerlendirmelerde yapılan bu ciddi yanlışlık, Çin’i diğer gelişmekte olan ülkelerle aynı kategoride görme eğilimidir.
İş hayatında hepimiz duyarız, Çinlilerle yapılan kontratlarin beş para etmeyen kağıt parçaları olduğu söylenir. Bu düsüncenin birkaç temel nedeni vardır.
1-Tecrübelerimize dayanarak Çinli firmaların yabancılarla ticaret yaparken sözleşme şartlarını gözardı etme eğilimleri olduğunu söyleyebiliriz. Zira iş yaptıkları yabancılar haklı oldukları bir çok durumda bile Çin hukuk sisteminin karmaşıklığına ilişkin önkabulleri nedeniyle anlaşmazlıkları mahkemeye taşımazlar. Bu fikir Çinlilerin sözleşmelere daha rahat yaklaşmalarına sebep olmaktadır.
2-Diğer bir sebep de, yabancı firmalarla imzalanan hazırlanan sözleşmelerin Çin’de geçerli olamasıdır. Genellikle Çin’de uygulanamayan sözleşme Çince dışında bir dilde yazılmıştır, Çin kanunlarına tabi ve uygun değildir, ayrıca Çin dışında bir ülkede uygulanacağını belirten bir madde içermektedir. Sözleşmelerin yabancı firmalar tarafından bu şekilde hatalı hazırlanmış olması Çin yargı sisteminin hatalı olduğunu göstermez.
3-Yabancı firmalar tarafından hazırlattırılan ve iş yaptıkları Çinli firmalara imzalatırılan bir çok sözleşmenin maddelerindeki belirsizlikler, anlaşmazlıkların mahkemelere taşınmasından sonra mahkemelerin alacağı kararları ve yaptırımları etkilemektedir. Çin Mahkemeleri, basit ve açık sözleşmelerin uygulanması konusunda çok başarılıdır. Çin Mahkemeleri, Amerikan ve Birleşik Krallık yargı sistemlerindeki gibi taraflar için yeni bir sözleşme ortaya çıkarmaz, imzalanan sözleşmeyi ve maddelerini kullanarak iyi bir sonuç elde etmeyi amaçlar. Çin yargı sisteminden habersiz birçok yabancı taraf, Çinli firmalarla yaptıkları karmaşık yazışmaları, sözlü haberleşmeleri ve kendi iddialarını temel alarak yargıya başvurmayı denemektedirler, bu tip başvurular zaman ve para kaybının yanı sıra, olumsuz bir şekilde sonuçlanmaktadır. Sonuç alıcı davalar sadece ve sadece net bir şekilde hazırlanmış sözleşmelerle sağlanabilmektedir.
Çin Yargı sistemi, yabancı yatırımcılar ve Çin’le ticaret yapan yabancı firmalar için büyük bir şanstır. Diğer engel ve zorlukları aşmakta Çin Yargı sisteminin doğru bir şekilde hazırlanmış sözleşmeleri uygulamadaki avantajını kullanmamak çok büyük bir kayıptır. Çin ile olan ticaretini ve yatırımlarını, konulara vakıf uzman şirketlerin dışında yapmaya calışan yabancı şirketler her zaman çok büyük risklerle ve kayıplarla karşı karşıya olacaklardır.
Çin’de İş Görüşmeleri ve Çinlilerle Ticaret
May 15, 2010
“Ejderin ülkesi”nde iş yapma amacıyla bulunup, fuarlarını ziyaret edip, iş görüşmeleri yapmayı planlıyorsanız aşağıdaki noktalara özellikle dikkatinizi çekmek istiyoruz Ejder ile güreşebilmek için eşit güce ve taktiklere sahip olmak şarttır. Çin’i ve Çin’in ticari kültürünü tanımadan ticaret yapmanız ve bunda başarılı olmanız kolay değildir. Bunu zaman içinde, deneme yanılma yöntemiyle öğrenmeye çalışmak büyük bir hata olur. Birkaç iş denemesi sonrasında yemin edip buradan “Burasıyla ticaret olmaz” hükmüyle ve zararla ayrılabilirsiniz. Peki, ne yapmalısınız ve nasıl yapmalısınız?
20 yıla yaklaşan bir süredir müşterilerine hizmet veren Ming Dynasty (HK) Limited, Hong Kong SAR ve Çin Halk Cumhuriyeti’nde iş yapan ve yapmayı planlayan tüm Türk firmalarına aşağıdaki 20 önemli tespiti incelemelerini önermektedir.
1- Fabrika ziyareti şarttır
Çin’de veya diğer ülkelerdeki fuarlarda karşılaştığınız size çok uygun fiyatlar veren, konuya her yönüyle hakim olduğunu konuşmasıyla gösteren, kataloglarıyla uygun bir imalatçı imajı sunan ve fuar standındaki fabrika resimlerinden çok büyük bir işletme olduğu fikrine kapıldığınız firmalarla iş yapmadan önce mutlaka fabrikalarını ziyaret edin, üretim şartlarını, üretim yapılan makinaların ve ekipmanların durumunu ve tahmini üretim kapasitesini, çalışanlarını, mevcut üretimini, test cihazlarını, kalite kontrol çalışmalarını, paketlemeyi, depo şartlarını ve yüklenmemiş malları, paketlenmiş ve istiflenmiş hazır bekleyen malların gerçekten dolu olup olmadığını ve bekleyen malların depodaki durumunu, bu malların gönderileceği ülkelerle ilgili yükleme işaretlerini gözlemleyin. Bu detaylar, çalışmayı düşündüğünüz firma ile ilgili ciddi ipuçları verecektir. Üretim için yeterli makina ve ekipmanı olmayan işletme size en ucuz fiyatı verse de, o malı zamanında teslim etmesi mümkün değildir. Muhtemelen başka bir üreticide fason üretim yaptırılacaktır. Kalite kontrol bölümü olmayan bir işletmeden mal almanız durumunda ciddi problemlerle karşılaşmanız büyük bir ihtimaldir. Üretimi ve kalite kontrol bölümü uygun olan, ancak paketleme bölümü dış etkenlere açık bir işletmede ise sizin için üretilen ürünler yine çok ciddi risk altındadır, muhtemelen orta ve kuzey Çin’de çok yaygın olarak görülen toz etkisi olacaktır, ürünler kirlenecektir, boyalı ürünler çizilip, tozlu şekilde gelecektir. Fabrika ziyareti yaptığınızda ilgilendiğiniz ürün için birkaç adet numune yapılmasını istemeniz, bu ürünün gerçekten bu fabrikada üretilip üretilmediği ve fabrikanın üretim yeteneği konusunda genel bir bilgi verir.
2- Müşteri etkileme sanatı
Sizi havaalanından aldıkları araç, şirket sahibinin veya eşinin lüks araçları, lüks ofis şartları, akşam sizi ağırladıkları lüks lokanta ve müşterisine göre davet ettikleri gece klubü ve KTV’deki yüksek konfor, sınırsız eğlence teklifi ve aşırı harcama özellikle etkilenmemeniz gereken noktalardır. Sizin ziyaretinizde cevap aramanız gereken konu, istediğiniz ürünü, uygun fiyatla, istediğiniz kaliteyle, anlaşılan sürede hazırlayıp hazırlayamayacaklarıdır.
3- Karar verici yetkilinin tespiti
Görüşmeleriniz sırasında kimin karar verici oldugunu tespit etmeye çalışın, hangi elemanın nereye kadar karar verebildigini gözlemleyin, genellikle müşteriyle görüşen satış elemanlarının fiyat konusunda belli bir limite kadar yetkili oldukları, genellikle firma sahiplerinin ürünün gerçek maliyetini bildikleri ve daha gerçekci fiyat verebilecekleri önemli noktadır.
4- Kuralları siz koyun
Çalışacağınız firmaya kuralları ve çalışma şartlarınızı dikte etmelisiniz, aksi takdirde kendi yerel çalışma alışkanlıklarını ve metodlarını uygulamaya kalkabilirler; bu, bazen metodsuzluk olabileceği gibi, yanlış alışkanlıklar da olabilir.
5- Ürününüzü çok iyi tanımanız ve imal metodunu bilmeniz gerekir
Alıp sattığınız ürünü, malzemelerini, oluştuğu parçaları, ürünün montajını, imalat tekniğini, maliyet analizini bildiğiniz taktirde birçok sıkıntıyı yaşamazsınız. Bunun mal alım görüşmelerinde önemli etkisi olur. Fiyat, ürün kalitesi, imalat süresi konularında “hikayeler” dinlemezsiniz. Üretim başladıktan sonra malın gecikmesi ve problemler konusunda da gerçek dışı bilgiler verildiğinde durumu anlarsınız. Eğer imalatçınız sizin bu konudaki bilginizi, uzmanlığınızı bilirse daha gerçekci olmak zorunda olduğunu anlayarak, sizi ciddiye alacaktır. Eger imalatçınız üretimde kullanılmayan bir malzemenin, hammaddenin eksikliğini bahane ederek üretimin gecikmesinden bahsediyorsa buradaki üretim hatasını görerek müdahale etme şansınız olur. Ürününüzü ve imal metodunu bilirseniz, imalatçınıza daha verimli ve çabuk bir üretim yapmasi konusunda yardımcı da olabilirsiniz, maliyetlerin aşağıya çekilmesi sonuçta sizin alış fiyatınızı ve pazar şansınızı etkileyen faktörlerdir.
6- Konuya hakim satış elemanı:
İş görüşmelerinizde karşınıza çıkarılan satış elemanı konuya hakim değilse, ürünü ve teknolojisi konusunda bilgisi yoksa, üretim şeklini bilmiyorsa zaman kaybetmeye başlamışsınız demektir ve planladığınız ticari ilişki ciddi potansiyel tehlike taşımaktadır. Ürünle veya üretim ile ilgili soracağınız birkaç teknik soru ile ilgili satış elemanını test edin; eğer cevaplayamıyorsa, konuya hakim, eğitimli bir satış elemanı veya teknik konulara hakim bir yetkili ile görüşmek istediğinizi iletmeniz en doğru davranış olacaktır.
7- Yüzyüze görüşmenin avantajı:
Teknolojinin getirmiş olduğu imkanlar sayesinde sınırsız şekilde görüşme imkanı doğdu, artık herkes, her an internete bağlı durumda; ancak Çin ile ticaret yapanlar için hala geçerli olan, en güvenli ve verimli görüşme şekli yüz yüze görüşmedir. En azından bir işe ilk defa başlarken, yeni bir ürün konusunda çalışırken veya hatalar tespit edilen üretim konusunu görüşmek gerektiğinde yüz yüze görüşme en etkili iletişimdir. Sorunlarınızı telefon veya görüntülü görüşme ile çözme denemeleri verimli sonuç vermeyebilir ve büyük riskler ortaya çıkarır.
8- Görüşmelerin her zaman kayda geçirilmesi:
Yaptığınız görüşmelerin detaylarının iki tarafin da ortak lisanında yazıya dökülmesi, konuşulan konuların maddeler halinde detaylandırılması, verilmiş olan fiyatların not edilmesi, konuştuğunuz ürün detaylarının, üründeki hataların, isteklerinizin, ürün resimlerinin, özelliklerin el çizimiyle bile olsa kayda geçirilmesi, dahası teknolojiyle iç içe çalışanlar için bunların Office OneNote veya daha geniş takım calışmalarında Office Groove yardımıyla yapılması işinizi çok kolaylaştırır. Görüşme sonrası bu dökümanlara tarih ve yer notu düşülerek iki taraf tarafından parafe edilmesi sizi ilerideki birçok sorunlu durumda kurtaracak, üreticinin hata yapmasını önleyecek, mahkemelik veya tahkimlik olma durumunda elinizi rahatlatacak çözümler olacaktır.
9- Ekibinizdeki Çince bilen elemanınızın size getirdiği avantajlar
Çin’deki iş görüşmelerinizde tercüman bulunması mutlak bir gerekliliktir, muhtemelen üretici firmanın satış elemanları sizinle ortak bir lisanı konuşurlar ve bir şekilde anlaşırsınız, fakat ekibinizde Çince konuşan bir elemanınız veya danışmanınız varsa ve bunu gizli tutabilirseniz görüşmede iki sebeple avantajlı duruma geçersiniz. Görüşülen firmanın aralarında yaptıkları Çince konuşmalar, fiyat konusundaki degerlendirmeleri size önemli ipuçlari olacaktır. 20 yıla yaklaşan Çin tecrübemize dayanarak söyleyebiliriz ki, iyi alım yapan müşterilerin arslanın ağzında değil, midesinde olduğu günümüz koşullarında, Çin’de ve Hong Kong’da birçok büyük firma, müşterilerine göre bu tip hazırlık yapar. Etik olmadığı bilinen bu yöntemle müşteriden habersiz olarak onların dilini bilen, anlayabilen bir tercümanı görüşmelerde, özellikle pazarlık aşamalarında bulundurarak müşterinin fiyat değerlendirmelerini takip ederler. Dolayısıyla bunu kim yaparsa bir adım öne geçmektedir. Ayrıca üreticinin lisanını bilen ve konuya hakim olan bir elemanın bulunması tüm görüşme ve ürünle ilgili her türlü yanlış anlamalar konusunda bir sağlama imkanı oluşturmaktadır. Eğer Çinli bir elemanınız varsa, tabii ki bunu gizli tutmanız söz konusu olamaz, ancak bu durum bile karşı firmayı açıkca rahatsız edecektir, Çin ticari kültürüne vakıf, Çinli psikolojisini bilen, tüm Çince konuşmaları anlayan elemanınız karşı tarafın sizi ciddiye almasına yol açacak ve daha dengeli bir görüşme gerçekleşecektir. Görüşmelerde iş tecrübesi olan ve iş bilen, özellikle Pekin’li veya Şanghay’lı bir Çinli elemanınızın bulunması işinize her zaman pozitif olarak yansıyacaktır.
10- Etkili bir iletişim şarttır:
Ne istediğinizi ürün detaylarını ve sorunların neler olduğunu karşı tarafa devamlı tekrar ettirerek, aktif dinleme yöntemiyle ve bir çeşit zorlama ile daha etkili bir şekilde söyleyebilirsiniz. Yemek vakti öncesi veya hemen yemek sonrasının genellikle görüşme için doğru bir zaman olmadığı bir Çin gerçeğidir, etkili bir iletişim sağlayamazsınız, siz anlatırsınız, siz dinlersiniz. Sizin çok açık ve net bir şekilde anlatmış olmanız, karşı tarafın net bir şekilde anladığı anlamına gelmez.
11- Sözlüklerde olmayan ifadeler:
“Anlamadım”, “bilmiyorum”, “yapamayız” gibi ifadeler sözlüklerinde olmayabilir ve size hiç bir zaman “anlamadık” da denmeyebilir. Her söylediğinize ve isteğinize “Yes” diyorlarsa biraz durun ve düşünün. Belki de utandıkları için bazı ifadeleri kullanamayacaklarını aklınıza getirin. Sessizliğin olumsuzluk anlamı getirdiğini aklınızdan çıkarmayın.
12- En ucuz fiyat teklifine kafayı takmayın:
Eğer iyi bir ürün istiyorsanız bunun bedelini ödemeniz gerektiğini aklınızdan çıkarmamanız gerekişyor. Karşınızdakilerin, “bedava peynir sadece fare kapanında olur” diye düşündüklerini hatırlayın. Genellikle fuarlarda düşük fiyat vererek müşteri kapma oyununa gelmeyin, en çok yapılan ve hala en çok oyuna gelinen konunun bu olduğunu aklınızdan çıkarmayın. En düşük fiyat veren firma ile anlaştığınız kanısına kapılarak hemen dönmeyin, en az birkaç farklı firma ile görüşerek doğru fiyat seviyesini anlamaya çalışın ve en azından birkaç yedek firmayı elinizin altında bulundurun ve görüştüğünüz her firmaya görüşülen başka firmaların da olduğunu hissettirin. Fuarlarda en uygun fiyatı veren firmalar, fuar sonrası vermiş oldukları fiyatta hata yapıldığını ve gerçek fiyatın daha yüksek bir değerde olduğunu söyleyebilir. Ayrıca sizinle ticaret yapma şansının olmadığını bilen veya rakip firmanın sizinle olan ticaretini baltalamak için maliyetinin altına fiyat teklif edebilen firmalar da vardır. Bu fiyat ile ürüne alıcı olduğunuzda kaporanızı alıp, sizi bekleterek, ya malı veremezler, ya da küçük bir miktarda vermeyi göze alabilirler. Dolayısyla maliyet analizi ve hesabı yapabilecek bir durumda olmanız tek çözümdür, size verilen fiyatın Çin piyasa şartlarına göre ne kadar mantıklı olduğunu hesaplayarak görmelisiniz, pazarınızdaki satış fiyatları ile mukayese ederek değil. Eğer üretici maliyetin altında fiyat teklif ediyorsa her türlü riski göz önünde bulundurmalısınız.
13- Hiç bir şekilde nakit ödeme yapmayın
Ticaretiniz süresince hiç bir şekilde nakit ödeme yapmayın, bütün ödemeleriniz satış sözleşmesinde veya proforma faturada belirtilmiş olan bankadaki şirket hesabına yapılmalıdır, şirket sahibinin veya çalışanların özel hesabına veya elden yapacağınız ödemeler yasal değildir, mal bedelinin düşük deklare edilmesine sebep olabilir ve herhangi bir sorunlu durumda hakkınızı ararken zorluklarla karşılaşıp, ödemenin iadesinin gerektiği durumlarda yasal olarak hiç bir şeyin yapılamaması ile karşılaşabilirsiniz.
14- Pandoranın kutusunu açtırmayın
Çin’de görüşerek, iyi şartlarla üretilmesi için anlaştığınız bir konuyu yazılı bir anlaşmaya bağlasanız da, karşınızdaki üretici firma bunu birçok defa tekrar görüşerek anlaşmayı delik deşik etmekten, fiyatı revize etme isteğinden vazgeçmeyecektir. Eğer bir defa bu konuyu görüşmeye başlarsanız, bunun sonu yoktur, fiyat dahil anlaştığınız her konuyu tekrar görüşmekten ve geri adımlar atmaktan kurtulamazsınız.
15- İthal edilmiş üründeki kalite problemleri ilişkileri sarsar;
Çin’deki üreticiniz ne kadar mükemmel olursa olsun, ne kadar uzun süre çalışırsanız çalışın, kalite kontrolü ve yükleme de hatasız olacakmış gibi görünse de mutlaka üretim süresince, yükleme öncesi ve yükleme anında teknik elemanınızla veya bu hizmetleri veren şirketlerle gözetim ve kalite kontrolü yaptırın. Mümkünse ürün numunelerini size gönderterek son kararı siz verin. Hatalı ürün yüklemeleri alıcılara ciddi zararlar vermektedir. Gümrük vergileri, harçları, nakliyesi ödenerek ithal edilmiş ürünlerin telafisi ciddi baş ağrıları oluşturmaktadır. Bu tip sorunlar sonucunda mal bedeli ödenmiş ürünün ihracatcısının alıcıya tamamen sırt çevirmesi veya oluşan zararın sadece çok küçük bir bölümünün telafi edilmesi söz konusu olabilmektedir. Bu tip durumlar ile karşılaşmamak için her yüklemede kalite kontrolü ve gözetim şarttır. Eğer sorun varsa yüklenmeden önce bu tespit edilmelidir
16- Kalite kontrolünün yapılmış olması herşeyin tamam olduğu anlamına gelmez;
Üretim bitmiş, her aşamada kalite kontrolü ve mükemmel bir paketleme ile malınız hazırlanmış olabilir, ancak ihracat işlemlerini yapan görevli ihracat evraklarında hata yapar ise kabusunuz yeni başlamaktadır. Dolayısıyla bu aşamada faturayı, çeki listesini, ön konşimentoyu, gerekiyorsa sağlık raporu, ürünle ilgili kalite sertifikalarını vs. fakslatarak ön incelemeden geçirin. Çin gümrüğüne deklare edilecek tutarı en azından sadece bilginiz olması amacıyla sorun. Eksik veya yanlış bir beyanın veya belgenin malınızın yüklenmesini geciktirebileceğini, engelleyebileceğini veya ithalinde sorunlar yaşatabileceğini aklınızdan çıkarmayın. Bu tip basit hatalar Çin orijinli malların ithalatında maalesef sıklıkla olmaktadır.
17- Kalite kontrolünde sorumlulara acırsanız acınacak duruma düşersiniz
Normalde üretim aşamasında da olması gereken gözetim ve kalite kontrol çalışmaları genellikle sadece mal üretimi tamamlandıktan sonra yüklemeden önce yapılır. Bu kontrolleri mümkün olduğunca habersiz şekilde giderek yapın veya yaptırın. Özellikle üretim ve paketleme sonrasında yapılan kontrollerde, kalite kontrol standartlarına göre incelenecek belli bir ürün sayısı, malın bütünü için iyi bir bilgi verir. Bu incelemede yakalanacak hatalı ürünler konusunda tavizkar olunması ileride size ciddi zararlar verecektir. Hatalı üretim varsa ürünü reddedip, yeni bir üretim veya yüzde 100 hatasız, sorunlardan arındırılmış ürün konusunda ısrarcı olun ve bunun böyle olacağını en baştan deklare ederek sözleşmenizde kayda geçirin.
18- Her zaman yedekli çalışma
Her zaman elinizde mal alabileceğiniz ikinci ve üçüncü imalatçı bulundurun. Bütün yumurtaların tek bir sepette taşınması her zaman büyük risktir. Çin’de imalatçınızın üretimde teknik problem yaşaması ya da daha fazla kar bırakacak bir müşterinin üretimi için sizi ikinci plana atması, üretim hatalarından dolayı gecikme veya fiyat artışı isteğinden dolayı işbirliğini durdurması durumunda malsız kalıp, ciddi sıkıntı yaşayabilirsiniz. Eğer aynı malı iki farklı üreticiden alabiliyorsanız, en garantili mal alımını yapıyorsunuz demektir. Eğer bunu iki imalatçı da bilirse aralarında gizli rekabet de yaratırsınız, fiyat artışı isteği veya her türlü nazlanma daha zor söz konusu olacaktır. Herhangi birinin, üretimi herhangi bir sebeple durdurması durumunda, üretimin tamamını diğer imalatçıya kaydırma şansınız olur.
19- Zaman eşikleri koymayın
İş müzakereleri esnasında zaman eşikleri koyarak karşı tarafı zorlamak akla yatkın gelebilir. Ancak karşınızda Çinliler varsa, bir kez daha düşünmelisiniz Çünkü koyulan zaman eşiklerinin ihlal edilme ihtimali neredeyse kesindir. Zaman eşiği koyduğunuzda, zaman eşiğiniz geçildiği an, bir ikilemle yüz yüze kalmak durumundasınız. Geri adım atarak daha esnek olmak ya da tutturulamayan bir eşiğin ardından bir tane daha koymak ve karşı tarafı buna uymaya daha fazla zorlamak. Nihayetinde, Çinli muhatabınız baskı amacıyla koyduğunuz eşiklerin özellikle üstüne basarak, müzakere pozisyonunuzu hasara uğratabilir. Örneğin, karşı tarafa dönüş uçağının saati söylenirse, ve siz anlaşmaya varma zorunluluğu olan taraf iseniz, ne kadar erken varırsanız varın, karşı taraf sizi son saatlere kadar oyalayabilir. Daralan zaman, anlaşma ile dönme konusunda tüm baskıyı sizin üzerinize koyacaktır. Anlaşmaya varamadan dönme kaygısı, taviz verme eğiliminizi arttıracaktır. Her zaman, uçağınızı iptal edebilme opsiyonunuzu elinizde tutun. Çin’e gelmeden, milli bayram ve tatilleri öğrenin. Çinli muhataplarınız, tatil döneminde ne kadar önemli olursanız olun, sizi bırakıp memleketlerine gitmekte tereddüt bile etmez. Tek bir muhatap ile görüşmeye gelseniz bile, alternatifleriniz olduğunu hissettirin, eğer zaman eşiği koyacaksanız başka firmalarla görüşme için randevunuz olduğunu söyleyin.
20- Sözleşme imzalamalısınız
Yapmış olduğunuz görüşmede arzu ettiğiniz sonuçlara eriştiyseniz anlaşılan tüm detayları, özellikle fikri ve sınai mülkiyet haklarınızın kullanım şekli de dahil olmak üzere, hukuk danışmanınızın yardımıyla yazılı olarak, duruma göre Çin Halk Cumhuriyeti Mahkemleri’nde veya Çin Tahkim Kurumu’nda (CIETAC) geçerli bir sözleşmeye dönüştürmelisiniz. Bu sözleşmenin ikinci aşaması, bir Gizlilik Sözleşmesi (NDA) olabilir. Bunların belli şekil şartları vardır. Sözleşme İngilizce hazırlandıysa mutlaka Çince tercümesi de sözleşmeye eklenmelidir. Sözleşme, mutlaka imza ve mühürlerin doğruluğu açısından noter onayından geçirilmelidir, gerekirse buna konsolosluk onayı da ilave edilebilir.
Gizlilik Sözleşmesi (Non-Disclosure Agreement)
March 14, 2010
Kendi yarattığınız yeni bir fikri, projeyi, ürünü, prototipi, yazılımı, buluşu veya iş konseptini işbirliği yapmayı düşündüğünüz veya yatırımcı olabilecek üçüncü şahıslara ve girişimcilere anlatmadan, açmadan önce, imzalamalarını istemeniz gereken ve İngilizce’de ” Non-Disclosure Agreement” (NDA) diye adlandırılan “Gizlilik Sözleşmesi” sizin hakkınızı ve varlıklarınızı koruma amacıyla düzenlenir.
Birçok kişinin, başkalarının fikirlerini sahiplendiği, kendine mal edip haksız maddi ve manevi kazanç elde etmeye çalıştığı, hatta bunu alışkanlık haline getirdiği bir dönemde hem kurumunuz içindeki çalışanlar, hem dışarıdan gelen danışmanlar ve dış kaynak personeli, hem de tedarikçiler, hatta müşteriler bilgi varlıklarına çalışmaları süresince erişebilirler. Ancak bu varlıkları korumak için onların da sorumlu olduklarının vurgulanması önemlidir. Gizlilik anlaşmaları (NDAs) bu amaçla yapılir.
Gizlilik anlaşmaları standart maddelerden oluşur. Anlaşma metninin hazırlanması ve güncel tutulması kadar, kimlerle ne zaman imzalandığı, nerede arşivlendiği gibi kayıt bilgilerinin de tutulması önemlidir. Bu durum ilgili kişi ve kurumların, bilgi güvenliği kurallarını hatırlamalarını ve özen göstermelerini de sağlar.
Gizlilik Sözleşmesi, fikrin, projenin, ürünün, prototipin, yazılımın veya buluşun gerçek sahibini açık ve net bir şekilde ortaya koyarken projeyle ilgili hiçbir bilginin üçüncü şahıslara verilmeyeceğini garanti eder. İmzalayanlar, açıklanan bilginin gizli bir bilgi olduğunu resmen tanımış olur. Bu bilgiyi kendisinin veya baskasının çıkarları için hiç bir şekilde kullanmayacağını kanunlar karşısında taahhüt etmiş olur. İlgili iş, ürün ve patent vs. hayata geçirilemese bile Gizlilik Sözleşmesinin bağlayıcılığı sözleşme maddelerinde belirtilmiş olan süre kadar devam eder ve kanun karşısında verilen taahhüt sürer.
Belirli bir amaç için bilgi alışverişi yapılacağı, bu bilgilerin belirli bir süre gizli tutulacağı, bu bilgilerin ancak değerlendirme amacıyla, izin verilen kapsamda, üçüncü kurum veya kişilere iletilebileceği, bunun dışında sadece kanun zoruyla açıklanmak zorunda kalınırsa açıklanabileceği, talep edildiğinde bu bilgilerin iade veya istenen şekilde imha edileceği ve yalnızca yasal olarak saklanmak zorunda olanların saklanabileceği v.b. hükümler bulunabilir.
Uzun yıllardır Çin’de iş yapmakta olan bircok Türk şirketinin Gizlilik Sözleşmesinden haberi bile olmadığını veya yol yöntem bilmedikleri için hep riskleri gözardı ederek bu tip bir sözleşmenin imzalanmasını şart koşmadıklarını gözlemlemekteyiz. Böyle durumlarda karşı tarafdaki üreticinin bilerek veya bilmeyerek gizlilik kurallarına uymaması, konu olan ürün, prototip, dizayn ve patentle ilgili fikri ve sınai mülkiyet hakları ihlallerinin artmasına ve sonuçta Türk firmalarının öngörülmeyen büyük zararlara uğramalarına sebep olmaktadır. Çok kısa sürede ve kolayca hazırlanabilen Gizlilik Sözleşmeleri çok basit sözleşmelerdir ve firmadan firmaya, üründen ürüne çok büyük değişiklikler arz etmezler. Gizlilik Sözleşmeleri, Çin Mahkemeleri tarafindan kolayca anlaşılabilmeleri ve yaptırımların uygulanabilmeleri icin Çince hazırlanır ve imzalanır ancak ekinde İngilizce tercümesini ihtiva eder. Her sözleşmeye konulmasını önerdiğimiz, “sözleşmeye uyulmamasi durumunda tüm mahkeme ve avukatlık masraflarının davayı kaybeden tarafından ödeneceği” maddesi muhtemel bir davalık olma durumda sizi oluşacak masraflardan kurtarır. Bu madde, avukatların da çok çabuk şekilde dava açma ve takip etmelerine yardımcı olacaktır.
Çok iyi hazırlanmıs bir Gizlilik Sözleşmesinin imzalanması Çin Halk Cumhuriyeti’nde size etkili bir koruma sağlar. Eğer karşı firma bu anlaşmayı imzalarsa sizin haklarınızı koruma konusunda ne kadar ciddi olduğunuzu görmüş olur. En etkili koruma metodu caydırıcı etkidir. Hakkını mahkemelerde aramayı bilen ve bunu profesyonel destek ile yapan firmalarla çalışanlar, hiç bir zaman gizliliğin ihlali durumunda mahkemelere verilip, ifşa edilmeyi, kaybedilecek davalardan dolayı rakamı belli olmayan tazminatlar ödeyerek zor durumlara düşmeyi istemezler. Özellikle son yıllarda fikri ve sınai mülkiyet haklarının korunması konusunda çok aşama kaydeden Çin Halk Cumhuriyeti Mahkemelerinin bu tip davalara çok hakim olduklari gözlenmektedir ve genellikle bu tip davalar olumlu sonuçlanmaktadır, haklıya hakkı teslim edilmektedir.
Bu konuda çok yaygın olarak yapılan hataların başında böyle bir Gizlilik Sözleşmesinin en baştan imzalanmaması, yeni ürün, dizayn, prototip, çizim veya yazılımın karşı firmaya açılmasından sonra imzalanmaya çalışılması gelmektedir. Bu durumda tahmin edilebileceği gibi bir sonuç ortaya çıkar veya tamamen karşı firmanın insafına kalınır. Genellikle gizli tutulması istenen bilginin kötü niyetle kullanılması durumunda yapılabilecek fazla birşey kalmamıştır. Eğer karşı firma böyle bir Gizlilik Anlaşmasını imzalamaktan kaçınıyorsa, yapmanız gereken tek yol bu firma ile çalısmayıp kendinize daha güvenilir bir firma bulmaktır.
Gizlilik sözleşmesinde taraflar, imza tarihi ve sözleşmenin düzenlenip imzalandığı yer, ürün ismi ve tanımı, prototip bilgisi, patent detayı, fikri ve sınai mülkiyet haklarının muhteviyatı ve detayı, gizliliğin süresi, diğer koşullar, tarafların hak ve yükümlülükleri ve özellikle başvuru makamının Çin Halk Cumhuriyeti Mahkemeleri olduğu net olarak yazılmalıdır.
20 Yıla yaklaşan bir süredir müşterilerine hizmet veren Ming Dynasty (HK) Limited, Hong Kong SAR ve Çin Halk Cumhuriyetinde iş yapan tüm Türk firmalarını yeni ürün, dizayn, prototip vs. fikri ve sınai mülkiyet haklarını karşı firmalara açmadan önce Gizlilik Sözleşmesi ile kendilerini ve ürünlerini korumalarını önermektedir. Sözleşme ile kendinizi korumanız durumunda, Hong Kong SAR ve Çin Halk Cumhuriyeti mahkemeleri her zaman haklı olan tarafı koruma yönünde karar vermekte ve sözleşmeye uymayan ilgili kurum ve kişileri şiddetle cezalandırmaktadır.
Sorunların Tahkimde Çözümüne Yer Bırakmadan Önlenmesi
March 18, 2009
Tahkim, taraflar arasında çıkan uyuşmazlıkların devletin resmi yargı organları yerine, kendileri tarafından belirlenen hakemlerce çözümlenmesidir.
ÇİN’de sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklarda “tahkim” sıklıkla kullanılan bir yoldur.
Tahkime gitmek için uyuşmazlığın öncelikle usulüne göre düzenlenmiş bir sözleşmeden kaynaklanmış olması gerekliliği vardır. Diger taraftan, tahkim yolu taraflarin karşılıklı rızası ile mümkündür. Taraflar tahkim yolunu sözleşmede şart koşabilecekleri gibi, ileriki safhalarda karşılıklı rıza ile de tahkime götürebilir.
Ancak, tahkime başvuru aşamasına gelmeden evvel alınması gereken pek çok tedbir bulunuyor.
Önemli olan, uyuşmazlığın ortaya çıkmasını engelemek, zaman ve maliyet kayıplarını önlemektir.
Öncelikle sözleşme hükümleri, proforma fatura veya satış kontratında açık ve net biçimde belirlenmelidir. Akit tarafları, sözleşmeye konu olan mal ve nitelikleri, teslim ve ödeme şartları son derece açık ve dikkatli biçimde yazılmalıdır. Ayrica anlaşmazlık halinde iki taraf tarafindan da geçerli kabul edilerek, bu yazılı akitle birlikte başvuru yapılabilecek tahkim müessesesinin ismi “Çin Uluslararası Ekonomik ve Ticaret Tahkim Komisyonu (CIETAC)” ve detayları bir tahkim maddesi olarak belirtilmelidir.
Üretim ve yükleme aşamasının sözleşmeye uygunluğunun denetlenmesi ÇİN’de hayati bir konudur. Dolayısıyla burada hem üretim, hem de yükleme aşamalarında alıcı firmanın bizzat kendi uzmanlarına kontrol ettirmesi ya da kontrol işlemini Hong Kong SAR veya ÇİN’de yerleşik bulunan, ilgili konuda iştigal eden, uzmanlaşmıs bir Türk şirketi aracılıgıyla gerçekleştirmesi en doğru yol olacaktır.
Tekrar vurgulamakta fayda var ki, en önemli konu sorunların ortaya cıkmasını en baştan engellemek ya da azaltmaktır. En zor durum, gideceği noktaya ulaşmış, problemleri varış gümrüğünde veya alıcının malı gümrükten çekmesi sonrası anlaşıldıktan sonra ortaya çıkabilir. Mal bedeli, nakliye ücreti, gümrük harç ve vergileri ödenmiş bir ithlalat işlemindeki zarar çok büyüktür ve tüm zararın telafisi zordur. İstenen vasıfta olmadığı tespit edilen malın mahrecine iade işleminin getireceği ek nakliye, ödenmiş gümrük vergi, harç ve masrafların kaybı oluşacaktır ve ÇİN’deki tahkime gidilse bile bu kayıpların tamamının tazmin edilmesi hiç bir zaman mümkün olamayabilir veya 180 günü bulabilecek tahkim sürecinin karara bağlanması istenildiği kadar tatminkar olmayabilir. Ayrıca Tahkim komisyonunun verdiği karar kesin olmayıp, Çin mahkemelerine taraflardan birinin başvurması halinde tahkim sürecinin tekrardan başlatılmasına hükmedilebilir, bu da mahkeme sürecine 180 gün ilave edilmesi anlamı taşır.
Raportaj: Çin Makina Sanayi
October 16, 2008
Beijing’de (Pekin) gerçekleşen Makine ve Takim Tezgahları Fuarı’nı gezerken verdiğimiz röportaj pek çok yerde yayınlanmış. Habertürk‘te çıkan haliyle ilgili haber:
” …
Fuarı gezen ve 15 yıldır Çin’den makine ihracatı yapan Ming Dynasty (HK) Limited’in Genel Müdür Yardımcısı Sadi Kaymaz, Türkiye’nin düşük maliyetli makine üretimi yapamadığı sürece Çin ile rekabet edemeyeceğini savundu. Kaymaz, yüksek teknoloji ürünü makineler olmadığı sürece Türk markalarının şu an itibariyle Çin’e satılmasının imkânsız olduğunu vurguladı. Fuarda Çin’e makine satmak için gelen Türk işadamlarının, ucuz maliyet karşısında dönüşte ürün alarak Türkiye’ye geri döndüklerini anlatan Kaymaz, bu durumun diğer sektörlerde de yaşandığını belirtti.
Türk işadamı, Çin’deki makine üretimin çoğunluğunu yabancı şirketlerin ve fabrikaların yaptığına işaret etti. Dünyada bu sektörde önde gelen Japonya, Güney Kore, Almanya ve Tayvan’ın, üretimlerini Çin’e taşıdığını anlatan Kaymaz, dünyaca ünlü makinelerin Çin’de üretildiğine dikkat çekti. Kaymaz ayrıca Çin’deki yerli ve yabancı üretim arasındaki farkın Ar-Ge faaliyetlerinde, kalite kontrol anlayışında ve yönetim modellerinde doğal olarak yabancıların bulunması olduğunu kaydetti.“ÇİN’DEKİ MAKİNELERİN FARKI MALİYET UCUZLUĞUNDA”
Çin’deki makinelerle Batı’dakiler arasındaki farkın kalite değil, maliyet konusunda olduğunu vurgulayan Kaymaz, Çin’in kalite konusuyla ilgili olarak da şunları söyledi: “Üretim aşaması ve hammadde yönünden Çin makinelerindi bir sorun yok. Sorun Çin’de üretim aşamasından sonraki kalite kontrol, boyama, paketleme, yükleme gibi aşamalarda yaşanabiliyor”
Kaymaz, Türk işadamlarının makinede Çin’i tercih etmesinin nedenini de ucuz işgücü, düşük maliyet ve dev bir yan sanayi bulunması olarak özetledi.
…”
İhraç için gidip ithalatçı oluyorlar
Ucuz iş gücü ve maliyetlerden dolayı dünyanın üretim merkezi haline gelen Çin’e mal satmaya gelen Türk ihracatçıları, ithalatçı olarak geri dönüyor.
Kendi sektöründe dünyadaki pazarı gördükten sonra Çin’e gelen bir çok ihracatçı, bu ülkedeki ucuz iş gücü, düşük maliyet ve yatırım alanındaki büyük kolaylıklar karşısında fikir değiştirerek, ya Çin’e fabrika kurmak ya da Çin’den mal alarak ithalat yapmak yönünde karar veriyor. Ülkeye gelen birçok Türk işadamı buna mecbur kaldıklarını söylüyor. Bu durum özellikle Çin’de fuarları gezen Türk işadamlarında sıklıkla görülüyor. Bu fuarlardan biri de başkent Pekin’deki makina ve makina elemanları fuarı CIMES 2008.
Dünyanın büyük bölümünün makina ihtiyacını karşılayan Çin’deki bu fuarda, Çin’e makina satmaya gelen Türk işadamları da vardı. Ancak Çin’deki düşük maliyetleri gören bazı Türk işadamları, makina satmak yerine makina almayı tercih etti.
“ÇİN’E MAKİNE SATMAK İMKÂNSIZ, ALMAK TÜRKİYE’NİN YARARINA”
Fuarı gezen ve 15 yıldır Çin’den makine ihracatı yapan Ming Dynasty (HK) Limited’in Genel Müdür Yardımcısı Sadi Kaymaz, Türkiye’nin düşük maliyetli makine üretimi yapamadığı sürece Çin ile rekabet edemeyeceğini savundu. Kaymaz, yüksek teknoloji ürünü makineler olmadığı sürece Türk markalarının şu an itibariyle Çin’e satılmasının imkânsız olduğunu vurguladı. Fuarda Çin’e makine satmak için gelen Türk işadamlarının, ucuz maliyet karşısında dönüşte ürün alarak Türkiye’ye geri döndüklerini anlatan Kaymaz, bu durumun diğer sektörlerde de yaşandığını belirtti.
Türk işadamı, Çin’deki makine üretimin çoğunluğunu yabancı şirketlerin ve fabrikaların yaptığına işaret etti. Dünyada bu sektörde önde gelen Japonya, Güney Kore, Almanya ve Tayvan’ın, üretimlerini Çin’e taşıdığını anlatan Kaymaz, dünyaca ünlü makinelerin Çin’de üretildiğine dikkat çekti. Kaymaz ayrıca Çin’deki yerli ve yabancı üretim arasındaki farkın Ar-Ge faaliyetlerinde, kalite kontrol anlayışında ve yönetim modellerinde doğal olarak yabancıların bulunması olduğunu kaydetti. [Read more]
Yeni İş Yasası ve İşci Hakları
October 10, 2008
1995 ve 2006 yılları arasında Çin’de açılan iş hukuku davalarının sayısı 13 kattan fazla arttı. Hızla büyüyen ekonomiye paralel olarak iş uyuşmazlıklarının niteliği de niceliğine paralel olarak çeşitlendi.
Yeni iş yasası ile her şeyden önce isçilere daha geniş haklar verilmesi ve verilen hakların kolay kullanılır olması amaçlandı.
Yeni yasa ile isçilere yetkili organlar aracılığı yerine, doğrudan bireysel dava açma hakkı verildi. İsçi hakları ihlallerine müteakip isçi sendikaları ya da temsilcikleri halen çeşitli yetkilere sahip. Fakat isçilere bireysel dava hakki verilmesi ara kurumların fonksiyonunu en aza indirirken, isçilerin bağımsız olarak haklarını mahkemede arayabilmelerinin yolu açıldı.
Çinli isçiler gecen 8 ayda mahkemelere akın ettiler. Iş uzlaşmazlıklarına dayalı davalar Pekin’de %106, endüstriyel şehirlerden biri Nanjing’de %236, 4-5 milyon isçiyi barındıran Shenzhen’de %126, çalışma şartlarının oldukça ağır olduğu Güney şehirleri Guangzhou ve Donguan’da %96 ve %132 artış gösterdi. Rakamların da ifade ettiği gibi Cinli isçiler yeni haklarının benimsemekte ve haklarını aramakta gecikmediler.
