Çin’de Sözleşmelerin Uygulanabilirliği
January 4, 2011
Çinlilerle yapılan sözleşmelerin Çin Mahkemelerinde yaptırımı, geçerliliği olmayan kağıt parçaları olduğu görüşü yaygındır. Bu konudaki iddia sahipleri genelde iş yaparken sözleşme yapmamış ya da çok zayıf bir şekilde veya yaptırımları Çin dışında gecerli olacak sekilde hazırlanmış sözleşmelere imza atmış kişilerdir. Bu iddianın doğru olmadığı Dünya Bankasının her yıl düzenlediği ‘ Doing Business ‘ adlı raporlarda çok açık bir şekilde görülebilir. Bu raporlarda ülkelerin iş hayatının kolaylığına ve iş hayatıyla ilgili değişik konulara göre sıralanmaktadır. 2010 Yıl sonu raporunda Çin bu listede orta sıralarda (79.) bulunmaktadır (2009 Yılı sonunda 89. sırada idi). Çin’in muhtelif konulardaki sıralamaları; Ticaret veya Üretime Başlama: 151. , Yatırımcıyı Koruma: 93. (2009 Yılı sonunda 93. sırada idi) , Vergi ödeme: 114. (2009 Yılı sonunda 131. sırada idi) ve Sözleşmelerin Uygulanması: 15. sıra (2009 Yılı sonunda 18. sırada idi) şeklindedir .
Sözleşmelerin uygulanabilirliği alanında 15. sırada olması Çin’in gerçekten bu konuda dünyadaki en iyi sistemlerden birine sahip oldugunu göstermektedir, Japonya 19. sıradadır, Birleşik Krallık 23. sıradadır. Türkiye, sözleşmelerin uygulanması sıralamasında 26. sırada bulunmaktadır. Hindistan’ın durumuna bakarsak, Hindistan sözleşmelerin uygulanabilirliği sıralamasında 183 ülke içerisinde 182. sıradadır. Değerlendirmelerde yapılan bu ciddi yanlışlık, Çin’i diğer gelişmekte olan ülkelerle aynı kategoride görme eğilimidir.
İş hayatında hepimiz duyarız, Çinlilerle yapılan kontratlarin beş para etmeyen kağıt parçaları olduğu söylenir. Bu düsüncenin birkaç temel nedeni vardır.
1-Tecrübelerimize dayanarak Çinli firmaların yabancılarla ticaret yaparken sözleşme şartlarını gözardı etme eğilimleri olduğunu söyleyebiliriz. Zira iş yaptıkları yabancılar haklı oldukları bir çok durumda bile Çin hukuk sisteminin karmaşıklığına ilişkin önkabulleri nedeniyle anlaşmazlıkları mahkemeye taşımazlar. Bu fikir Çinlilerin sözleşmelere daha rahat yaklaşmalarına sebep olmaktadır.
2-Diğer bir sebep de, yabancı firmalarla imzalanan hazırlanan sözleşmelerin Çin’de geçerli olamasıdır. Genellikle Çin’de uygulanamayan sözleşme Çince dışında bir dilde yazılmıştır, Çin kanunlarına tabi ve uygun değildir, ayrıca Çin dışında bir ülkede uygulanacağını belirten bir madde içermektedir. Sözleşmelerin yabancı firmalar tarafından bu şekilde hatalı hazırlanmış olması Çin yargı sisteminin hatalı olduğunu göstermez.
3-Yabancı firmalar tarafından hazırlattırılan ve iş yaptıkları Çinli firmalara imzalatırılan bir çok sözleşmenin maddelerindeki belirsizlikler, anlaşmazlıkların mahkemelere taşınmasından sonra mahkemelerin alacağı kararları ve yaptırımları etkilemektedir. Çin Mahkemeleri, basit ve açık sözleşmelerin uygulanması konusunda çok başarılıdır. Çin Mahkemeleri, Amerikan ve Birleşik Krallık yargı sistemlerindeki gibi taraflar için yeni bir sözleşme ortaya çıkarmaz, imzalanan sözleşmeyi ve maddelerini kullanarak iyi bir sonuç elde etmeyi amaçlar. Çin yargı sisteminden habersiz birçok yabancı taraf, Çinli firmalarla yaptıkları karmaşık yazışmaları, sözlü haberleşmeleri ve kendi iddialarını temel alarak yargıya başvurmayı denemektedirler, bu tip başvurular zaman ve para kaybının yanı sıra, olumsuz bir şekilde sonuçlanmaktadır. Sonuç alıcı davalar sadece ve sadece net bir şekilde hazırlanmış sözleşmelerle sağlanabilmektedir.
Çin Yargı sistemi, yabancı yatırımcılar ve Çin’le ticaret yapan yabancı firmalar için büyük bir şanstır. Diğer engel ve zorlukları aşmakta Çin Yargı sisteminin doğru bir şekilde hazırlanmış sözleşmeleri uygulamadaki avantajını kullanmamak çok büyük bir kayıptır. Çin ile olan ticaretini ve yatırımlarını, konulara vakıf uzman şirketlerin dışında yapmaya calışan yabancı şirketler her zaman çok büyük risklerle ve kayıplarla karşı karşıya olacaklardır.
Çin’de İş Görüşmeleri ve Çinlilerle Ticaret
May 15, 2010
“Ejderin ülkesi”nde iş yapma amacıyla bulunup, fuarlarını ziyaret edip, iş görüşmeleri yapmayı planlıyorsanız aşağıdaki noktalara özellikle dikkatinizi çekmek istiyoruz Ejder ile güreşebilmek için eşit güce ve taktiklere sahip olmak şarttır. Çin’i ve Çin’in ticari kültürünü tanımadan ticaret yapmanız ve bunda başarılı olmanız kolay değildir. Bunu zaman içinde, deneme yanılma yöntemiyle öğrenmeye çalışmak büyük bir hata olur. Birkaç iş denemesi sonrasında yemin edip buradan “Burasıyla ticaret olmaz” hükmüyle ve zararla ayrılabilirsiniz. Peki, ne yapmalısınız ve nasıl yapmalısınız?
20 yıla yaklaşan bir süredir müşterilerine hizmet veren Ming Dynasty (HK) Limited, Hong Kong SAR ve Çin Halk Cumhuriyeti’nde iş yapan ve yapmayı planlayan tüm Türk firmalarına aşağıdaki 20 önemli tespiti incelemelerini önermektedir.
1- Fabrika ziyareti şarttır
Çin’de veya diğer ülkelerdeki fuarlarda karşılaştığınız size çok uygun fiyatlar veren, konuya her yönüyle hakim olduğunu konuşmasıyla gösteren, kataloglarıyla uygun bir imalatçı imajı sunan ve fuar standındaki fabrika resimlerinden çok büyük bir işletme olduğu fikrine kapıldığınız firmalarla iş yapmadan önce mutlaka fabrikalarını ziyaret edin, üretim şartlarını, üretim yapılan makinaların ve ekipmanların durumunu ve tahmini üretim kapasitesini, çalışanlarını, mevcut üretimini, test cihazlarını, kalite kontrol çalışmalarını, paketlemeyi, depo şartlarını ve yüklenmemiş malları, paketlenmiş ve istiflenmiş hazır bekleyen malların gerçekten dolu olup olmadığını ve bekleyen malların depodaki durumunu, bu malların gönderileceği ülkelerle ilgili yükleme işaretlerini gözlemleyin. Bu detaylar, çalışmayı düşündüğünüz firma ile ilgili ciddi ipuçları verecektir. Üretim için yeterli makina ve ekipmanı olmayan işletme size en ucuz fiyatı verse de, o malı zamanında teslim etmesi mümkün değildir. Muhtemelen başka bir üreticide fason üretim yaptırılacaktır. Kalite kontrol bölümü olmayan bir işletmeden mal almanız durumunda ciddi problemlerle karşılaşmanız büyük bir ihtimaldir. Üretimi ve kalite kontrol bölümü uygun olan, ancak paketleme bölümü dış etkenlere açık bir işletmede ise sizin için üretilen ürünler yine çok ciddi risk altındadır, muhtemelen orta ve kuzey Çin’de çok yaygın olarak görülen toz etkisi olacaktır, ürünler kirlenecektir, boyalı ürünler çizilip, tozlu şekilde gelecektir. Fabrika ziyareti yaptığınızda ilgilendiğiniz ürün için birkaç adet numune yapılmasını istemeniz, bu ürünün gerçekten bu fabrikada üretilip üretilmediği ve fabrikanın üretim yeteneği konusunda genel bir bilgi verir.
2- Müşteri etkileme sanatı
Sizi havaalanından aldıkları araç, şirket sahibinin veya eşinin lüks araçları, lüks ofis şartları, akşam sizi ağırladıkları lüks lokanta ve müşterisine göre davet ettikleri gece klubü ve KTV’deki yüksek konfor, sınırsız eğlence teklifi ve aşırı harcama özellikle etkilenmemeniz gereken noktalardır. Sizin ziyaretinizde cevap aramanız gereken konu, istediğiniz ürünü, uygun fiyatla, istediğiniz kaliteyle, anlaşılan sürede hazırlayıp hazırlayamayacaklarıdır.
3- Karar verici yetkilinin tespiti
Görüşmeleriniz sırasında kimin karar verici oldugunu tespit etmeye çalışın, hangi elemanın nereye kadar karar verebildigini gözlemleyin, genellikle müşteriyle görüşen satış elemanlarının fiyat konusunda belli bir limite kadar yetkili oldukları, genellikle firma sahiplerinin ürünün gerçek maliyetini bildikleri ve daha gerçekci fiyat verebilecekleri önemli noktadır.
4- Kuralları siz koyun
Çalışacağınız firmaya kuralları ve çalışma şartlarınızı dikte etmelisiniz, aksi takdirde kendi yerel çalışma alışkanlıklarını ve metodlarını uygulamaya kalkabilirler; bu, bazen metodsuzluk olabileceği gibi, yanlış alışkanlıklar da olabilir.
5- Ürününüzü çok iyi tanımanız ve imal metodunu bilmeniz gerekir
Alıp sattığınız ürünü, malzemelerini, oluştuğu parçaları, ürünün montajını, imalat tekniğini, maliyet analizini bildiğiniz taktirde birçok sıkıntıyı yaşamazsınız. Bunun mal alım görüşmelerinde önemli etkisi olur. Fiyat, ürün kalitesi, imalat süresi konularında “hikayeler” dinlemezsiniz. Üretim başladıktan sonra malın gecikmesi ve problemler konusunda da gerçek dışı bilgiler verildiğinde durumu anlarsınız. Eğer imalatçınız sizin bu konudaki bilginizi, uzmanlığınızı bilirse daha gerçekci olmak zorunda olduğunu anlayarak, sizi ciddiye alacaktır. Eger imalatçınız üretimde kullanılmayan bir malzemenin, hammaddenin eksikliğini bahane ederek üretimin gecikmesinden bahsediyorsa buradaki üretim hatasını görerek müdahale etme şansınız olur. Ürününüzü ve imal metodunu bilirseniz, imalatçınıza daha verimli ve çabuk bir üretim yapmasi konusunda yardımcı da olabilirsiniz, maliyetlerin aşağıya çekilmesi sonuçta sizin alış fiyatınızı ve pazar şansınızı etkileyen faktörlerdir.
6- Konuya hakim satış elemanı:
İş görüşmelerinizde karşınıza çıkarılan satış elemanı konuya hakim değilse, ürünü ve teknolojisi konusunda bilgisi yoksa, üretim şeklini bilmiyorsa zaman kaybetmeye başlamışsınız demektir ve planladığınız ticari ilişki ciddi potansiyel tehlike taşımaktadır. Ürünle veya üretim ile ilgili soracağınız birkaç teknik soru ile ilgili satış elemanını test edin; eğer cevaplayamıyorsa, konuya hakim, eğitimli bir satış elemanı veya teknik konulara hakim bir yetkili ile görüşmek istediğinizi iletmeniz en doğru davranış olacaktır.
7- Yüzyüze görüşmenin avantajı:
Teknolojinin getirmiş olduğu imkanlar sayesinde sınırsız şekilde görüşme imkanı doğdu, artık herkes, her an internete bağlı durumda; ancak Çin ile ticaret yapanlar için hala geçerli olan, en güvenli ve verimli görüşme şekli yüz yüze görüşmedir. En azından bir işe ilk defa başlarken, yeni bir ürün konusunda çalışırken veya hatalar tespit edilen üretim konusunu görüşmek gerektiğinde yüz yüze görüşme en etkili iletişimdir. Sorunlarınızı telefon veya görüntülü görüşme ile çözme denemeleri verimli sonuç vermeyebilir ve büyük riskler ortaya çıkarır.
8- Görüşmelerin her zaman kayda geçirilmesi:
Yaptığınız görüşmelerin detaylarının iki tarafin da ortak lisanında yazıya dökülmesi, konuşulan konuların maddeler halinde detaylandırılması, verilmiş olan fiyatların not edilmesi, konuştuğunuz ürün detaylarının, üründeki hataların, isteklerinizin, ürün resimlerinin, özelliklerin el çizimiyle bile olsa kayda geçirilmesi, dahası teknolojiyle iç içe çalışanlar için bunların Office OneNote veya daha geniş takım calışmalarında Office Groove yardımıyla yapılması işinizi çok kolaylaştırır. Görüşme sonrası bu dökümanlara tarih ve yer notu düşülerek iki taraf tarafından parafe edilmesi sizi ilerideki birçok sorunlu durumda kurtaracak, üreticinin hata yapmasını önleyecek, mahkemelik veya tahkimlik olma durumunda elinizi rahatlatacak çözümler olacaktır.
9- Ekibinizdeki Çince bilen elemanınızın size getirdiği avantajlar
Çin’deki iş görüşmelerinizde tercüman bulunması mutlak bir gerekliliktir, muhtemelen üretici firmanın satış elemanları sizinle ortak bir lisanı konuşurlar ve bir şekilde anlaşırsınız, fakat ekibinizde Çince konuşan bir elemanınız veya danışmanınız varsa ve bunu gizli tutabilirseniz görüşmede iki sebeple avantajlı duruma geçersiniz. Görüşülen firmanın aralarında yaptıkları Çince konuşmalar, fiyat konusundaki degerlendirmeleri size önemli ipuçlari olacaktır. 20 yıla yaklaşan Çin tecrübemize dayanarak söyleyebiliriz ki, iyi alım yapan müşterilerin arslanın ağzında değil, midesinde olduğu günümüz koşullarında, Çin’de ve Hong Kong’da birçok büyük firma, müşterilerine göre bu tip hazırlık yapar. Etik olmadığı bilinen bu yöntemle müşteriden habersiz olarak onların dilini bilen, anlayabilen bir tercümanı görüşmelerde, özellikle pazarlık aşamalarında bulundurarak müşterinin fiyat değerlendirmelerini takip ederler. Dolayısıyla bunu kim yaparsa bir adım öne geçmektedir. Ayrıca üreticinin lisanını bilen ve konuya hakim olan bir elemanın bulunması tüm görüşme ve ürünle ilgili her türlü yanlış anlamalar konusunda bir sağlama imkanı oluşturmaktadır. Eğer Çinli bir elemanınız varsa, tabii ki bunu gizli tutmanız söz konusu olamaz, ancak bu durum bile karşı firmayı açıkca rahatsız edecektir, Çin ticari kültürüne vakıf, Çinli psikolojisini bilen, tüm Çince konuşmaları anlayan elemanınız karşı tarafın sizi ciddiye almasına yol açacak ve daha dengeli bir görüşme gerçekleşecektir. Görüşmelerde iş tecrübesi olan ve iş bilen, özellikle Pekin’li veya Şanghay’lı bir Çinli elemanınızın bulunması işinize her zaman pozitif olarak yansıyacaktır.
10- Etkili bir iletişim şarttır:
Ne istediğinizi ürün detaylarını ve sorunların neler olduğunu karşı tarafa devamlı tekrar ettirerek, aktif dinleme yöntemiyle ve bir çeşit zorlama ile daha etkili bir şekilde söyleyebilirsiniz. Yemek vakti öncesi veya hemen yemek sonrasının genellikle görüşme için doğru bir zaman olmadığı bir Çin gerçeğidir, etkili bir iletişim sağlayamazsınız, siz anlatırsınız, siz dinlersiniz. Sizin çok açık ve net bir şekilde anlatmış olmanız, karşı tarafın net bir şekilde anladığı anlamına gelmez.
11- Sözlüklerde olmayan ifadeler:
“Anlamadım”, “bilmiyorum”, “yapamayız” gibi ifadeler sözlüklerinde olmayabilir ve size hiç bir zaman “anlamadık” da denmeyebilir. Her söylediğinize ve isteğinize “Yes” diyorlarsa biraz durun ve düşünün. Belki de utandıkları için bazı ifadeleri kullanamayacaklarını aklınıza getirin. Sessizliğin olumsuzluk anlamı getirdiğini aklınızdan çıkarmayın.
12- En ucuz fiyat teklifine kafayı takmayın:
Eğer iyi bir ürün istiyorsanız bunun bedelini ödemeniz gerektiğini aklınızdan çıkarmamanız gerekişyor. Karşınızdakilerin, “bedava peynir sadece fare kapanında olur” diye düşündüklerini hatırlayın. Genellikle fuarlarda düşük fiyat vererek müşteri kapma oyununa gelmeyin, en çok yapılan ve hala en çok oyuna gelinen konunun bu olduğunu aklınızdan çıkarmayın. En düşük fiyat veren firma ile anlaştığınız kanısına kapılarak hemen dönmeyin, en az birkaç farklı firma ile görüşerek doğru fiyat seviyesini anlamaya çalışın ve en azından birkaç yedek firmayı elinizin altında bulundurun ve görüştüğünüz her firmaya görüşülen başka firmaların da olduğunu hissettirin. Fuarlarda en uygun fiyatı veren firmalar, fuar sonrası vermiş oldukları fiyatta hata yapıldığını ve gerçek fiyatın daha yüksek bir değerde olduğunu söyleyebilir. Ayrıca sizinle ticaret yapma şansının olmadığını bilen veya rakip firmanın sizinle olan ticaretini baltalamak için maliyetinin altına fiyat teklif edebilen firmalar da vardır. Bu fiyat ile ürüne alıcı olduğunuzda kaporanızı alıp, sizi bekleterek, ya malı veremezler, ya da küçük bir miktarda vermeyi göze alabilirler. Dolayısyla maliyet analizi ve hesabı yapabilecek bir durumda olmanız tek çözümdür, size verilen fiyatın Çin piyasa şartlarına göre ne kadar mantıklı olduğunu hesaplayarak görmelisiniz, pazarınızdaki satış fiyatları ile mukayese ederek değil. Eğer üretici maliyetin altında fiyat teklif ediyorsa her türlü riski göz önünde bulundurmalısınız.
13- Hiç bir şekilde nakit ödeme yapmayın
Ticaretiniz süresince hiç bir şekilde nakit ödeme yapmayın, bütün ödemeleriniz satış sözleşmesinde veya proforma faturada belirtilmiş olan bankadaki şirket hesabına yapılmalıdır, şirket sahibinin veya çalışanların özel hesabına veya elden yapacağınız ödemeler yasal değildir, mal bedelinin düşük deklare edilmesine sebep olabilir ve herhangi bir sorunlu durumda hakkınızı ararken zorluklarla karşılaşıp, ödemenin iadesinin gerektiği durumlarda yasal olarak hiç bir şeyin yapılamaması ile karşılaşabilirsiniz.
14- Pandoranın kutusunu açtırmayın
Çin’de görüşerek, iyi şartlarla üretilmesi için anlaştığınız bir konuyu yazılı bir anlaşmaya bağlasanız da, karşınızdaki üretici firma bunu birçok defa tekrar görüşerek anlaşmayı delik deşik etmekten, fiyatı revize etme isteğinden vazgeçmeyecektir. Eğer bir defa bu konuyu görüşmeye başlarsanız, bunun sonu yoktur, fiyat dahil anlaştığınız her konuyu tekrar görüşmekten ve geri adımlar atmaktan kurtulamazsınız.
15- İthal edilmiş üründeki kalite problemleri ilişkileri sarsar;
Çin’deki üreticiniz ne kadar mükemmel olursa olsun, ne kadar uzun süre çalışırsanız çalışın, kalite kontrolü ve yükleme de hatasız olacakmış gibi görünse de mutlaka üretim süresince, yükleme öncesi ve yükleme anında teknik elemanınızla veya bu hizmetleri veren şirketlerle gözetim ve kalite kontrolü yaptırın. Mümkünse ürün numunelerini size gönderterek son kararı siz verin. Hatalı ürün yüklemeleri alıcılara ciddi zararlar vermektedir. Gümrük vergileri, harçları, nakliyesi ödenerek ithal edilmiş ürünlerin telafisi ciddi baş ağrıları oluşturmaktadır. Bu tip sorunlar sonucunda mal bedeli ödenmiş ürünün ihracatcısının alıcıya tamamen sırt çevirmesi veya oluşan zararın sadece çok küçük bir bölümünün telafi edilmesi söz konusu olabilmektedir. Bu tip durumlar ile karşılaşmamak için her yüklemede kalite kontrolü ve gözetim şarttır. Eğer sorun varsa yüklenmeden önce bu tespit edilmelidir
16- Kalite kontrolünün yapılmış olması herşeyin tamam olduğu anlamına gelmez;
Üretim bitmiş, her aşamada kalite kontrolü ve mükemmel bir paketleme ile malınız hazırlanmış olabilir, ancak ihracat işlemlerini yapan görevli ihracat evraklarında hata yapar ise kabusunuz yeni başlamaktadır. Dolayısıyla bu aşamada faturayı, çeki listesini, ön konşimentoyu, gerekiyorsa sağlık raporu, ürünle ilgili kalite sertifikalarını vs. fakslatarak ön incelemeden geçirin. Çin gümrüğüne deklare edilecek tutarı en azından sadece bilginiz olması amacıyla sorun. Eksik veya yanlış bir beyanın veya belgenin malınızın yüklenmesini geciktirebileceğini, engelleyebileceğini veya ithalinde sorunlar yaşatabileceğini aklınızdan çıkarmayın. Bu tip basit hatalar Çin orijinli malların ithalatında maalesef sıklıkla olmaktadır.
17- Kalite kontrolünde sorumlulara acırsanız acınacak duruma düşersiniz
Normalde üretim aşamasında da olması gereken gözetim ve kalite kontrol çalışmaları genellikle sadece mal üretimi tamamlandıktan sonra yüklemeden önce yapılır. Bu kontrolleri mümkün olduğunca habersiz şekilde giderek yapın veya yaptırın. Özellikle üretim ve paketleme sonrasında yapılan kontrollerde, kalite kontrol standartlarına göre incelenecek belli bir ürün sayısı, malın bütünü için iyi bir bilgi verir. Bu incelemede yakalanacak hatalı ürünler konusunda tavizkar olunması ileride size ciddi zararlar verecektir. Hatalı üretim varsa ürünü reddedip, yeni bir üretim veya yüzde 100 hatasız, sorunlardan arındırılmış ürün konusunda ısrarcı olun ve bunun böyle olacağını en baştan deklare ederek sözleşmenizde kayda geçirin.
18- Her zaman yedekli çalışma
Her zaman elinizde mal alabileceğiniz ikinci ve üçüncü imalatçı bulundurun. Bütün yumurtaların tek bir sepette taşınması her zaman büyük risktir. Çin’de imalatçınızın üretimde teknik problem yaşaması ya da daha fazla kar bırakacak bir müşterinin üretimi için sizi ikinci plana atması, üretim hatalarından dolayı gecikme veya fiyat artışı isteğinden dolayı işbirliğini durdurması durumunda malsız kalıp, ciddi sıkıntı yaşayabilirsiniz. Eğer aynı malı iki farklı üreticiden alabiliyorsanız, en garantili mal alımını yapıyorsunuz demektir. Eğer bunu iki imalatçı da bilirse aralarında gizli rekabet de yaratırsınız, fiyat artışı isteği veya her türlü nazlanma daha zor söz konusu olacaktır. Herhangi birinin, üretimi herhangi bir sebeple durdurması durumunda, üretimin tamamını diğer imalatçıya kaydırma şansınız olur.
19- Zaman eşikleri koymayın
İş müzakereleri esnasında zaman eşikleri koyarak karşı tarafı zorlamak akla yatkın gelebilir. Ancak karşınızda Çinliler varsa, bir kez daha düşünmelisiniz Çünkü koyulan zaman eşiklerinin ihlal edilme ihtimali neredeyse kesindir. Zaman eşiği koyduğunuzda, zaman eşiğiniz geçildiği an, bir ikilemle yüz yüze kalmak durumundasınız. Geri adım atarak daha esnek olmak ya da tutturulamayan bir eşiğin ardından bir tane daha koymak ve karşı tarafı buna uymaya daha fazla zorlamak. Nihayetinde, Çinli muhatabınız baskı amacıyla koyduğunuz eşiklerin özellikle üstüne basarak, müzakere pozisyonunuzu hasara uğratabilir. Örneğin, karşı tarafa dönüş uçağının saati söylenirse, ve siz anlaşmaya varma zorunluluğu olan taraf iseniz, ne kadar erken varırsanız varın, karşı taraf sizi son saatlere kadar oyalayabilir. Daralan zaman, anlaşma ile dönme konusunda tüm baskıyı sizin üzerinize koyacaktır. Anlaşmaya varamadan dönme kaygısı, taviz verme eğiliminizi arttıracaktır. Her zaman, uçağınızı iptal edebilme opsiyonunuzu elinizde tutun. Çin’e gelmeden, milli bayram ve tatilleri öğrenin. Çinli muhataplarınız, tatil döneminde ne kadar önemli olursanız olun, sizi bırakıp memleketlerine gitmekte tereddüt bile etmez. Tek bir muhatap ile görüşmeye gelseniz bile, alternatifleriniz olduğunu hissettirin, eğer zaman eşiği koyacaksanız başka firmalarla görüşme için randevunuz olduğunu söyleyin.
20- Sözleşme imzalamalısınız
Yapmış olduğunuz görüşmede arzu ettiğiniz sonuçlara eriştiyseniz anlaşılan tüm detayları, özellikle fikri ve sınai mülkiyet haklarınızın kullanım şekli de dahil olmak üzere, hukuk danışmanınızın yardımıyla yazılı olarak, duruma göre Çin Halk Cumhuriyeti Mahkemleri’nde veya Çin Tahkim Kurumu’nda (CIETAC) geçerli bir sözleşmeye dönüştürmelisiniz. Bu sözleşmenin ikinci aşaması, bir Gizlilik Sözleşmesi (NDA) olabilir. Bunların belli şekil şartları vardır. Sözleşme İngilizce hazırlandıysa mutlaka Çince tercümesi de sözleşmeye eklenmelidir. Sözleşme, mutlaka imza ve mühürlerin doğruluğu açısından noter onayından geçirilmelidir, gerekirse buna konsolosluk onayı da ilave edilebilir.
Çin’de Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları İhlalleri
November 15, 2009
Çin’de fikri ve sınai mülkiyet ihlallerinin çok yaygın olduğu ve bunun çok ciddi bir sorun olduğundan bahsedilir. Çin’de iş yapan yabancı şirketler, fikri ve sınai mülkiyet hakları ihlallerini önleyici tedbirleri alıp, kendilerini, markalarını ve patentlerini koruma yoluna giderlerse muhtemel zararlarını ve risklerini en aza indirmiş olurlar.
Çin’de iş yapan bütün firmaların fikri ve sınai mülkiyet haklarının çok yüksek risk faktörüne sahip olduğunu aklınızdan çıkarmayın. En değerli varlığınız olan fikri ve sınai mülkiyet haklarının korunmasında ve uygulamasında kararlı olun, korunması için mutlaka yeterli bütçe ayırın. İş organizasyonunuzda fikri ve sınai mülkiyet haklarınızın korunmasıyla bunların ihlalleri konusundaki izleme ve araştırma seviyelerini her zaman yüksek tutun.
Ödevlerinizi Yapın
• Çin’deki muhtemel iş ortaklarınız, müşterileriniz ve tedarikçileriniz hakkında mutlaka araştırma yapın, iş ilişkisine başlamadan önce herhangi bir şekilde fikri ve sinai mülkiyet haklarınızla ilgilerinin olup olmadığını öğrenin.
• Çin’deki muhtemel iş ortaklarınız, müşterileriniz, tedarikçileriniz ve ayrıca Çin’de görevli kendi elemanlarınızla fikri ve sınai mülkiyet haklarınız, hassas bilgileriniz, çizimleriniz ve tasarımlarınız için Çin kanunlarına göre gizlilik anlaşması imzalayın. İmzalamadan önce muhtemel iş ortağınızın tavrını ve tepkisini dikkatli bir şekilde takip edin.
• İmzalayacağınız gizlilik anlaşmasında fikri ve sınai mülkiyet haklarınızla ilgili tüm detaylara yer verin, hangi haklara kimin sahip olduğuna, hangi durumlarda iş ortağınızın fikri ve sınai mülkiyet haklarınızı ne şekilde, hangi süreler içerisinde, nasıl kullanabileceğini ve ayrıca istediğiniz zaman hiç bir sınırlama olmaksızın, iş ortağınızın tüm işletmelerinde fikri ve sınai mülkiyet haklarınızda ihlaller olup olmadığı konusunda inceleme ve kontroller yapabileceğinizi yazarak, karşlıklı olarak imzalayın. Eğer potansiyel iş ortağınız bu tip bir anlaşmayı imzalamaktan kaçınıyorsa veya sürüncemeye sokuyorsa, hiç düşünmeden ilişkinizi bitirin ve hemen başka bir ortak arayışına başlayın.
Tescil yoksa hiçbir hakkınız da yok demektir!
Çin’de ticari markalarınızı, patentlerinizi, vs. tescil ettirmezseniz, fikri ve sinai mülkiyet hakları konusunda korumasızsınız demektir. Bu durumda haklarınızı ihlal edecek taklitçileri ve sahtekarları hiç bir şekilde durdurma şansınız yok demektir.
• Telif hakları (Copyright) için tescil şartı olmasa da, Çin Halk Cumhuriyeti’nin de imzaladığı Bern Konvensiyonu’na göre telif haklarını almanız, olası bir ihlal durumunda mülkiyet ispatını güçlendirir.
• Patentlerinizi, faydalı modellerinizi ve tasarımlarınızı tescil ettiriniz.
• Orijinal markanızı Çin’in değişik bölgelerindeki farklı Çince okunuşlarıyla, farklı Çince karakterlerle de (Mandarin ve Kantonca) kayıt altına alın. Oluşturduğunuz Çince marka versiyonlarının Çince’de güzel anlama gelen sözcüklerden oluşması için Çin’deki marka tescil uzmanlarından destek almanız gerekir. Özellikle bu tip tescil işlemini sadece ve sadece Çin’de yaptırabilirsiniz!
Çin’deki iş ortağınıza güvenmek güzeldir, ancak durumu kontrol altında tutmak daha mantıklıdır.
Fikri ve sınai mülkiyet haklarınızın, iş ortağınızın üretim tesislerinde nasıl kullanıldığını yakından takip edin. Burada fikri ve sınai mülkiyet haklarınıza, detaylarına kimlerin ulaşabildiğini gözlemleyin. Ürünlerinizde sahteciliği engelleyici veya zorlaştırıcı teknolojiler kullanın. Sizin için üretim yapan iş ortağınızın sizin için yapılan üretimden sonra ilave bir miktar daha üretim yapmayacağından emin olarak, özellikle bu detayı yazılı anlaşmalarınızda taahüt içeren bir madde olarak not düşün. Bircok fason mal üreticisi, ünlü markalar için üretim yaptıktan sonra bir miktar, bazen normal üretimin birçok katını tüm özel etiketler, sahteciliği önleyici teknolojilerle birlikte kendi özel pazarı için kaçak olarak üretmektedir. Bunu önlemenin en caydırıcı yollarından biri Çin Halk Cumhuriyeti Gümrükleri ile işbirliği yapmaktır, özellikle Çin’in iç piyasasında ve sizin potansiyel pazarlarınızda bu tip ürünlerin satılabileceği potansiyel pazarlarda teftiş tarzında taramalar yaptırmaktır. Ticari markaları Çin’de kayıt ettirip, Çin Gümrüklerine kayıt ettirmemenin ve Çin Gümrük teşkilatıyla marka ihlalleri konusunda işbirliği yapmamanın eksik bir işlem olduğunu daha önce belirtmiştik.
Fikri ve sınai mülkiyet hakları ihlalini tespit etmeniz durumunda;
İdari Yaptırımlar
İhlaller durumunda en çok kullanılan kolay ve ucuz bir yöntemdir. Ancak marka ihlali tespiti durumda tespit edilen veya yakalanan malın müsaderesi dışında bir cezası olmaz. Marka ihlalini yapan üretici genellikle başka firma adıyla işleme devam eder. Gümrükler ile de işbirliği yaparak, fiili ihracat anında ihlal yapılan malın gümrüklerde tespit ettirilerek cezai işlem yaptırılması önerilen yollardan biridir. Maalesef bu yöntem detaylı olarak bilinmemektedir ve gözardı edilmektedir.
Cezai Yaptırımlar
Açık bir marka veya patent ihlali varsa, olayın boyutu tahmin edilenden büyük ise, takip edilecek tek yol Çin Halk Cumhuriyeti mahkemelerine başvurmaktır. Zaman alıcı bir yol olduğu açıktır, ancak marka ve patent ihlalleri yapanların en çekindikleri ve zarar gördükleri yöntemdir. Mahkeme sonunda haklı taraf olarak kabul edilirseniz, yapılan ihlalin boyutuna, ispatlayabildiğiniz zararınız ölçüsünde tazminat alarak, ihlalcileri demir parmaklıklar arkasına yollayabilirsiniz. Bu yolu seçebilmek için yanınızda ihlal olayına hakim profesyonel bir destek ve güçlü bir Çinli hukuk bürosu olması gerekmektedir.
Sonuç:
Fikri ve sınai mülkiyet hakları ihlallerini önlemek için caydırıcı olmak, caydırıcı bir imaj vermek, gerekli hukuki tedbirleri almak, işbirliği anlaşmalarında bu konuya özel olarak yer vermek problemsiz bir iş yapmanız için size elverişli bir zemin hazırlar. Marka ve patent ihlalleri olması durumunda, kanuni haklarınızı korumak amacıyla atacağınız adımlar ilgili sektörlerde çok kısa bir sürede haber veya dedikodu olarak yayılmaktadır. Kanuni hakları korunan ve takip edilen firmaların ürünlerinin başkaları tarafından taklit edilmesi ve marka ihlalleri konusunda azalmalar, hatta bunların tamamen ortadan kalktığı gözlemlenmektedir. Siz hakkınızı korumazsanız, hiç bir şekilde markanızın taklit edildiğinden yakınmaya hakkınız olamaz. Çin Halk Cumhuriyeti makamları, fikri ve sinai mulkiyet haklarının korunması için her türlü desteği vermektedir.
Çin’de Acele Etmeyin!
August 15, 2009
İş müzakereleri esnasında zaman eşikleri koyarak karşı tarafı zorlamak akla yatkın gelebilir. Ancak karşınızda Çinliler oturuyorsa, bir kez daha düşünmeli!
Çünkü koyulan zaman eşiklerinin ihlal edilme ihtimali neredeyse kesindir. Koyduğunuz zaman eşiğiniz geçildiği an, bir ikilemle yüz yüze kalmak durumundasınız: geri adım atarak daha esnek olmak ya da tutturulamayan bir eşiğin ardından bir tane daha koymak ve karşı tarafı buna uymaya daha fazla zorlamak. Nihayetinde, Çinli muhatabınız baskı amacıyla koyduğunuz eşiklerin özellikle üstüne basarak, müzakere pozisyonunuzu hasara uğratabilir.
Örneğin, karşı tarafa dönüş uçağının saati söylenirse, ve siz anlaşmaya varma zorunluluğu olan taraf iseniz: Ne kadar erken varırsanız varın, karşı taraf sizi son saatlere kadar oyalayabilir. Daralan zaman, anlaşma ile dönme konusunda tüm baskıyı sizin üzerinize koyacaktır. Anlaşmaya varamadan dönme kaygısı, taviz verme eğiliminizi arttıracaktır. Her zaman, uçağınızı iptal edebilme opsiyonunuzu elinizde tutun.
Çin’e gelmeden, milli bayram ve tatilleri öğrenin. Çinli muhataplarınız, ne kadar önemli olursanız olun, sizi bırakıp memleketine dönmekte tereddüt bile etmeyebilir.
Tek bir muhatap ile görüşmeye gelseniz bile, alternatifleriniz olduğunu hissettirin.
Son olarak, “Çin’e geldim, imzalamadan dönmem” demeyin. Çin’de pek çok şey, hatta hiçbir şey planlarınıza uygun gitmeyebilir.
1-10-100 Kuralına Dikkat !
July 16, 2009
Farklı sektörlerdeki çeşitli çalışmalar ve deneyimler göstermiştir ki, ürün geliştirme, imalat ve teslimat için maliyet – zaman ilişkisi 1-10-100 şeklindedir. Oluşabilecek bir hatanın telafisi, üretimde anlaşılırsa ürün geliştirme aşamasındaki maliyet ve zamandan oluşacak zararın 10 katıdır, aynı şekilde müşteriye teslim edilmiş üründe tespit edilmiş hatanın telafisi ürün geliştirme aşamasındaki maliyet ve zaman kaybı olarak 100 katı fazladır.
Hatalar ve problemler ne kadar erken tespit edilir ve de ne kadar erken çözülürse o kadar iyidir. Her zaman alıcı ve satıcı için para ve zaman tasarrufu sağlayarak, zorlu hukuki yollara gidilmesini, yıllarca sürebilecek uzun çözümsüz beklemeleri, hayal kırıklıklarını ortadan kaldırır.
Kontrol Çeşitleri: Ham maddeyi ürüne dönüştüren bir fabrika için kalite kontrol modelini basite indirgeyelim. Eğer fabrikanın alt üreticileri varsa bu model onlar için de uygulanmalıdır.
Üretim Öncesi Kontrol:
En temel ve önemli kontrollerden biridir. Eğer hammadde veya üründe kullanılacak parçaları üreticinin alımı aşamasında kontrol ederseniz birçok riski ortadan kaldırırsınız. Ucuz hammadde alımı üreticinin kar marjını arttırır dolayısıyla birçok üretici mal satış anlaşmalarını gözerdi ederek böyle bir yola başvurabilmektedir. Üretim öncesi kontrolü, eğer üretim hattındaki teknisyenlerin veya isçilerin sizin üretiminizin detaylarını bilmemeleri, eksik bilmeleri veya yanlış bilmelerinden şüphelendiğiniz durumlar için de iyi bir fikirdir. Bir riski daha yok etmiş olursunuz. Esas üretim başlamadan önce, mevcut üretim şartlarında çıkan ürünü görmüş olursunuz, varsa hatalar ve eksiklikler en başta düzeltilebilir, kalitenin yükseltilmesi için en başta müdahale etmiş, fabrikaya da yardım etmiş olursunuz.
Üretim Süresince Kontrol:
Tüm üretimin ortalama kalitesinden emin olmanız için en başta yaptığınız ilk ürünlerin kontrolü yeterli değildir, iyi bir fikir edinebilmek için üretimin en az % 30′luk bir kısmının tamamlanmasını görmek gerekir. Bu aşamada yapılacak kontrolün şu faydaları vardır;
- Kalite ile ilgili konulardan haberdar olursunuz, problemleri düzeltici hareketleri çok geç kalmadan yapabilirsiniz.
- Üreticinizle karşılıklı konuşarak üretimle ilgili neyi kabul ettiğini, neyi etmediğini görürsünüz.
- Malın üretilen bölümünün üretim süresi size, tüm üretim süresi için çok hassas bir tarih verir.
Son Kontrol (Yükleme öncesi):
Birçok müşteri için paketlenmiş, % 100 hazır malın kontrolü standart ve tek kalite kontrol yöntemidir. Kalite kontrol uzmanı bütün detayları inceleyerek, malın miktarını sayarak, paketleme seklini kontrol ederek bu işlemi tamamlar. Son kontroller hemen yükleme öncesi genellikle bir koşuşturma şeklinde geçer ve aceleyle yapılır. Yükleme gecikmelerine sebebiyet vermemek için kontrolden sorumlu uzmanlar genellikle malın % 80′inin paketlenmesi tamamlanınca bu kontrolü gerçekleştirirler, geri kalan üretimin kalitesi tam bir soru işaretidir. Son kontrol, sadece aynı üreticiden defalarca yüklenmiş bir ürünün kalite kontrolü için uygun olabilir. Bunun dışındaki durumlarda kesinlikle önceki kalite kontrol yöntemleri uygulanmalıdır.
Son kontrollerin bir de bilinmeyen diğer tarafı vardır. Kontrol uzmanı genellikle bir polis edasıyla kontrolü gerçekleştirir, sürenin ve kontrolün yeterli olmayacağını bildiği için en alttaki kolileri açtırıp, gizlenmiş olabileceğini düşündüğü hatalı ürünleri rastgele bulmaya çalışır. Üreticiler, bütün üretim tamamlandıktan ve belki de hatası tamir edilemeyecek bir aşamadaki ürünün son dakika reddinden çok korkarlar.
Alıcılar da son dakika kontrollerinde çıkacak en ufak bir hatada ürünün tamamını reddederek fiyattan indirim isterler. Rüşvet mekanizması en çok bu durumda devreye girer, birçok üretici malın bu şekilde yüklenmesi ve mal bedelinin tamamen alınabilmesi için kontrol görevlisine rüşvet teklifini yapar. Birçok üretici, üretimin her anından haberdar olacak ve her şeyi kontrol altında tutacak kadar organize değildir. Genellikle hatalı ürünleri ve problemleri ilk defa kalite kontrol uzmanının bulup, göstermesi ile fark ederler. Dolayısıyla üretim öncesi veya üretim sırasında kalite kontrolü yaparak üreticilere de yardımcı olunmuş olunur.
Konteynere Yüklemede Gözetim:
Genellikle müşteriler, üreticilerden doğru malı, doğru miktarda, istenilen yükleme planına göre konteynere yüklenmesini isterler. Bu gözetim işlemi genellikle son kontrolün hemen akabinde, aynı kontrol uzmanı tarafından yapılır. Fakat son kontrolden farklı bir hizmettir, iki adımdan oluşur.
- Koli veya paket sayısının doğruluğu, iç ambalajlardaki adetlerin yine bir kaç koli açılarak paketleme listesindeki detaylarla aynı olması kontrol edilir.
- Koli veya paketlerin konteynere veya taşıyıcı kamyona zarar görmeden, istenilen sıra ve düzen içinde yerleştirilmesi çok önem arz eder.
Önemli Noktalar:
Kalite problemleri daha çok yanlış anlaşılmadan, ilgili lisana ve teknik konulara vakıf olamayan, yetersiz kalifikasyona sahip elemanlardan kaynaklanmaktadır. Müşteriler, ürünün ve paketlemenin tüm gerekliliklerini çok detaylı olarak hazırlamalıdırlar. Eğer mümkün ise, özelikle tüm siparişlerde ürün ve yükleme detayları Çinceye tercüme edilerek (üretim hattındaki teknisyenler için), kontrata da detaylı olarak yazılarak yanlış anlama riskleri ortadan kaldırılmalıdır. Kontrol anında ilgili kontrol uzmanı bu bilgileri tek tek kullanarak en sağlıklı kontrolü yapacaktır. Dolayısıyla detaylı ürün ve paketleme bilgileri, üreticinizle sonu belli olmayan çözüm ve zararın telafisi toplantı ve görüşmelerine yer bırakmamak için gereklidir. Bu şekilde iki taraf da öngörülemeyen zararlardan kaçınmış olurlar.
Sorunların Tahkimde Çözümüne Yer Bırakmadan Önlenmesi
March 18, 2009
Tahkim, taraflar arasında çıkan uyuşmazlıkların devletin resmi yargı organları yerine, kendileri tarafından belirlenen hakemlerce çözümlenmesidir.
ÇİN’de sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklarda “tahkim” sıklıkla kullanılan bir yoldur.
Tahkime gitmek için uyuşmazlığın öncelikle usulüne göre düzenlenmiş bir sözleşmeden kaynaklanmış olması gerekliliği vardır. Diger taraftan, tahkim yolu taraflarin karşılıklı rızası ile mümkündür. Taraflar tahkim yolunu sözleşmede şart koşabilecekleri gibi, ileriki safhalarda karşılıklı rıza ile de tahkime götürebilir.
Ancak, tahkime başvuru aşamasına gelmeden evvel alınması gereken pek çok tedbir bulunuyor.
Önemli olan, uyuşmazlığın ortaya çıkmasını engelemek, zaman ve maliyet kayıplarını önlemektir.
Öncelikle sözleşme hükümleri, proforma fatura veya satış kontratında açık ve net biçimde belirlenmelidir. Akit tarafları, sözleşmeye konu olan mal ve nitelikleri, teslim ve ödeme şartları son derece açık ve dikkatli biçimde yazılmalıdır. Ayrica anlaşmazlık halinde iki taraf tarafindan da geçerli kabul edilerek, bu yazılı akitle birlikte başvuru yapılabilecek tahkim müessesesinin ismi “Çin Uluslararası Ekonomik ve Ticaret Tahkim Komisyonu (CIETAC)” ve detayları bir tahkim maddesi olarak belirtilmelidir.
Üretim ve yükleme aşamasının sözleşmeye uygunluğunun denetlenmesi ÇİN’de hayati bir konudur. Dolayısıyla burada hem üretim, hem de yükleme aşamalarında alıcı firmanın bizzat kendi uzmanlarına kontrol ettirmesi ya da kontrol işlemini Hong Kong SAR veya ÇİN’de yerleşik bulunan, ilgili konuda iştigal eden, uzmanlaşmıs bir Türk şirketi aracılıgıyla gerçekleştirmesi en doğru yol olacaktır.
Tekrar vurgulamakta fayda var ki, en önemli konu sorunların ortaya cıkmasını en baştan engellemek ya da azaltmaktır. En zor durum, gideceği noktaya ulaşmış, problemleri varış gümrüğünde veya alıcının malı gümrükten çekmesi sonrası anlaşıldıktan sonra ortaya çıkabilir. Mal bedeli, nakliye ücreti, gümrük harç ve vergileri ödenmiş bir ithlalat işlemindeki zarar çok büyüktür ve tüm zararın telafisi zordur. İstenen vasıfta olmadığı tespit edilen malın mahrecine iade işleminin getireceği ek nakliye, ödenmiş gümrük vergi, harç ve masrafların kaybı oluşacaktır ve ÇİN’deki tahkime gidilse bile bu kayıpların tamamının tazmin edilmesi hiç bir zaman mümkün olamayabilir veya 180 günü bulabilecek tahkim sürecinin karara bağlanması istenildiği kadar tatminkar olmayabilir. Ayrıca Tahkim komisyonunun verdiği karar kesin olmayıp, Çin mahkemelerine taraflardan birinin başvurması halinde tahkim sürecinin tekrardan başlatılmasına hükmedilebilir, bu da mahkeme sürecine 180 gün ilave edilmesi anlamı taşır.
